تمناي فاتحه به سبک برزيها

الهم اغفر للمونين و المومنات والمسلمين و المسلمات - ال احياء من هم والموات. تاب الا بيننا و بينهم بلخيرات - ارواح روح اوليا-اوصيا- صلحا- فقها و شهدا شاد
ارواح روح شيعيان علي بن ابي طالب شاد
ارواح روح کساني که از اين قريه سر به تيره ي تراب فرو بردند شاد
ارواح روح کساني که در اين مزار در آن مزار جمله مزاران شيعيان علي بن ابي طالب دفن هستند شاد
ارواح روح اوليا صلحا قرا سادات 72 تن شهداي کربلاي معلي را شاد ، من يقرا و فاتحمه صلوات

سیل سال 1335

در 31 تير ماه 1335 در دامنه قله کوه هيمند و رشته کوه هاي بلند برزرود که در بالا دست ابيانه قرار دارند باران هاي سيل آسا شروع به باريدن گرفت و سيل عظيمي در برزرود جاري شد، سيل پس از در هم کوبيدن دشت ابيانه و باغات طره با همراه داشتن خروار ها درخت و سُفال گندم دشت ابيانه و سنگ و گل و لاي وارد چمن زار برز شد. سيل با قدرتي که داشت در چمنزار و باغات معروف به رود پس از ويراني و کندن درخت ها ي تنومند تير و چنار و گردو دره اي به حدود عمق 5 و عرض 10 متر ايجاد نمود. اينک که قدرت ويرانگري سيل به اوج خود رسيده بود شب هنگام حدود ساعت ده شب وارد منطقه مسکوني برز شد.

مردم به دليل آمادگي قبلي پا به فرار گذاشتند، چون سه شب قبل، از دامنه ي کوه هيمند از دره سنگ چين سيلي عظيم جاري شده بود و به محله لا بَلا و سر قنات خساراتي وارد نموده بود که تا آن تاريخ بي سابقه بود. سيلي که سه شب بعد آمد آن قدر عظيم تر و مخرب تر بود که مردم سيل بلا را فراموش کردند.راستي چه شبي بود بعضي آن شب را به قيامت تشبيه کرده اند چون همه در فکر فرار بودند که خود را به بلندي برسانند.

همه جا تاريک و صداي غرش سيل آنقدر زياد بود که نيم ساعت قبل از مشاهده سيل صداي آن به گوش مي رسيد.
مردمي که خانه هايشان در مسير رودخانه بود از تالار تا سر قنات همه در تاريکي شب از طريق کوچه هاي عمارت و پکرنجه و حمام و ميرونه خود را به قلعه ، گريند ، خرمنگاه رساندند و بعضي نيز از ترس تا خرمنگاه پشت نيز رفتند. ( نزديک پسورجه)

آن شب تاريک و ظلماني که سيل باعث کنده شدن صد ها درخت تنومند و ويران کردن خانه هاي سنگي و خشتي شده بود، سرانجام با قطع بارش باران به پايان رسيد.

هوا کم کم روشن شد اما هنوز جز تعدادي انگشت شمار که جوان و شجاع بودند بقيه جرات پايين آمدن از بلندي ها را نداشتند.کمکم آفتاب هم جا را فرا گرفت ديگر از خانه هاي ميان ده ، از آن باغچه ها و سردرهاي زيباي کنار رودخانه جز تلي از خاک و نقاله چيز ديگري مشاهده نمي شد.تنها ساختمان کوشک ،عمارت و تالار و زيارتگاه( شاهزاده اسماعيل) آسيب جدي نديده بودند و فقط از ماسه و گل ولاي پر شده بودند.پي بعضي از خانه ها از ريشه کنده شده و سيل تمامي آن را با خود برده بود و به جاي آن سنگ و نقاله گذاشته بود.
مردم اکثر روستا به جز آن هايي که در محله گريند سکونت داشتند سيل زده بودند و خانه و کاشانه آن ها کلاً ويران يا ديگر قابل سکونت نبود واکثراً در طويله ها، بوم کن ها و بعضاً در باغات سکني گزيده بودند.

مردم در روز هاي اول فکر مي کردند که ديگر زمان به آخر رسيده و همه چيز تمام شده است و اصلاً اميد اينکه دوباره زندگي را از سر بگيرند و باغهايشان را آباد کنند و خانه ها را از نو بسازند در آنها مرده بود ولي پس از مدت کوتاهي کمک هاي دولت به روستا سرازير شد . به مردم لباس، پتو،چراغ،چادر مي دادند و صداي بلند گو که تا آن زمان کم شنيده بود، به گوش مي رسيد که مي گفت: " اهالي قراي برز براي در يافت کمک هاي شير و خورشيد ( هلال احمر) به محله پاسنگ مراجعه نماييد".

در مهر ماه آن سال بود که دولت اعلام نمود که يا خودتان خانه بسازيد و يک تن گندم آمريکايي دريافت نماييد و يا ما ميسازيم و بعد از اتمام، تحويل شما مي دهيم.گروهي گندم را گرفتند و خود به ساختن خانه ي جديد مشغول شدند و گروهي منتظر ماندند تا دولت براي آن ها خانه بسازد. از سال بعد ساختن خانه توسط دولت آغاز شد و محله قبرستان کهنه بدين منظور انتخاب شد و کارگران و بناهاي غير بومي وارد روستا شدندو ساختن خانه ها آغاز شد.

براي تامين آب ساختمان سازي آب از جوي پَل بوسيله موتور تامين مي شد ولي براي تامين آب شُرب ساکنان بعد از اتمام ساختمان تصميم گرفتند که از آب چشمه ي بالاي آسياب چمن استفاده شود.
لذا لازم بود از کاکون تا قبرستان کهنه جوي درست شود. هر روز بين گروه داوطلبان برزي ساختن جوي آب مشغول بودند ، بيل و کلنگ هايي توزيع مي شد و در ازاي هر روز کار، دومن شاه (12 کيلوگرم) گندم مي گرفتند. ولي با نبود امکانات در آن زمان سرانجام نتوانستند آن قسمت کوه پل که بالاي آسياب ميان مي باشد بکنند و آب را عبور دهند.کار همانجا تعطيل شد و آب به قبرستان کهنه نرسيد و بقيه جوي آب هم که درست شده بود بي فايده ماند که هنوز آثاري از آن به جا مانده است.
خانه ها که در چند رديف بنا شده بود، رها شد و آنان که خانه هايشان را واقعاً سيل ويران کرده بود و ابتدا در طويله ها و کم کم در خانه ي اقوام به صورت اماني زندگي مي کردند و منتظر بودند که خانه هاي دولتي آماده شود کلاه بزرگي بر سرشان گذاشته شد چون نه گندم گرفتند و نه به خانه شان رسيدند.
در اين ساختمان ها سال ها کسي ساکن نبود و بعضي از پنجره ها و درب هاي آن گاه گاه به سرقت مي رفت تا زماني که تعدادي از پنجره ها و درب هاي آن را براي ساختمان دبيرستان استفاده نمودند که هم اکنون نيز پابرجاست. بعدها نيز اولين کارخانه برق و آسياب برقي ، ساختمان بيمارستان ،دبستان و پاسگاه ژاندمري در اين مکان ساخته شد و ... پس از گذشت زمان جاي بقيه ساختمان ها نيز خانه هاي شخصي توسط بقيه اهالي ساخته شد که امروزه به محله برزنو مشهور است.

قسمتي از شعر آقا شمس درباره سيل سال 1335

باران که رحمت است گهى نعمت آورد---در بسترگل است گهى جاى پاى خار
از آوَغوز سيل عظيمى روانه شد---بستر يکى يمين شد و وان ديگرى يسار
در کام خود کشيد دو مرد و چهار زن ---چاره نبود بهر کسى جز کند فرار
ويرانه کرد خانه و کاشانه را عجيب---بر پاى خود نماند يکى سرپناه و دار
گرمابه ها، مسجدو مکتب ، خراب شد---تنهابه جاى ماند آنچه که داشت درکنار
پرسنگ ولاى گشت همه باغ ودشت تو---از ريشه کند و برد درختان باردار
احشام نيز طعمه ى سيلاب و آب شد---از گاو ميش و برّه و مرکوب راهوار
شد هاله اى ز غم به رخ ساکنين پديد---هر يک به آه و ناله و چشمان اشکبار
خانه خراب است وباغ خراب است ودل خراب---بعضى به حالتى که نمايند انتهار
تاريخ سيل سى و يکم زان ماه تير---سيصد با هزار و پنج در هفت بر شمار
ناگه اميد بر دلشان زد جوانه اى---کردند طبيعت سرسخت کارزار
از همّت بلند عزيزان دوباره شد---آباد و بر قرار ز تصميم و پشتکار
برخاستند مرد و زن و پير و هم جوان---پاک و تميز کرد و زدود از از رخت غبار
هم مسجد و حسينيه از نو بنا نهاد---حمّام و مدرسه کاريز و جويبار
اشجار نو به بر و باغ بر نشاند---سيب و هلو و گردو بر گردشان حصار

فرستنده : سيد هاتف حسينيان برزي

تاریخچه میونده

قبل از سيل سال 1335 که رودخانه از وسط ده مي گذشت و در دو طرف آن از کوچه عمارت تا قنات خانه هاي مسکوني قرار داشت و هيچ ميدان و محوطه اي بي استفاده اي وجود نداشت که مردم جمع شوند و از هر دري سخن بگويند يا غيبت اين و آن را کنند!!!! معمولا پاتوق افراد بيکار مخصوصا در زمستان که هوا سرد بود و زراعت تعطيل بود، اغلب سر کوچه عمارت ، جلو مسجد کٌله،مسجدجه، حسينيه (جاي نخل قديم)، جلو زيارت، سر قنات و پا چنار بود. از نوع سخن ها و داستانها و گفتگوها کمتر در ذهن ها مانده جز قديميها اگر بخاطر داشته باشند.

اما بعد از سال 1335 که سيل خانه ها را خراب و اغلب آنها را با خود برد به گونه اي که از سر ده تا درقنات صاف بود و مردم هم براي سکونت از ترس سيل به سمت شمال و جنوب برز پناه برده و آنجا خانه مي ساختند. در اين زمان ميان ده (ميونده) وسعت زيادي پيدا کرده بود و محل گو بازي بچه ها شده بودو چون رودخانه از وسط روستا مي گذشت و درخت هاي چنار اطراف رودخانه بزرگ شده بودند و چند مغازه هم ساخته شده بود اصطلاحا به محوطه از حسينيه قديم تا قنات را "ميان ده" مي گفتند.

در فصل زمستان بيکاره ها که تعدادشان کم هم نبود جمع مي شدند و آتشي روشن ميکردند و سخن ها ميگفتند و خوش بودند. بعد از ظهر هم همانند صبح يکي يکي از اطراف جمع ميشدند و جوانتر ها گوبازي را شروع ميکردند و مسن ترها برگها جمع کرده و آتش زده و شروع به صحبت و از قديمي ها و از خاطرات طهران سخن ميگفتند بعضي اوقات نيز يک نفر را دست مي انداختند تا وسيله خنده ديگران شود، دعوا، فحش و حرف هاي زشت هم که نقل نبات مجلس بود مخصوصا ميان بچه ها که گويي ميون ده محلي براي آموزش بي تربيتي بود بهمين دليل بعضي خانواده ها علاقه نداشتند بجه هايشان به ميونده بروند.

ميون ده اگرچه محل عبور و مرور همه مردم و توقف و نشستن و دل دادن و قلوه گرفتن بود اما جاي هر شخصيتي نيز نبود بهر حال محل خبر و خريد و فروش اجناس از پارچه و ميوه گرفته تا خريد اسب و خر که توسط غربتيها عرضه ميشد نيز بود. (ياد گنده خره بخير!)
اينک ميون ده به معناي قديم معنا ندارد بلکه محل عبور و مرور ماشين ها و عابرين پياده است که همديگر را نمي شناسند و آنها که يکديگر را مي شناسند و از تهران هستند يکي دودقيقه اي احوال پرسي مي کنند و دور مي شوند. يک چيز که جز لاينفک ميونده بوده و گهگاهي خودشو نشون مي داد دعوا بود دعوا. که شور خاصي به ميون ده مي داد و صداش سريع در ده پخش ميشد و سخن پاي چراغ شب نشيني ها بود. که متاسفانه اين حرکت قديمي هنوز هم بعضي اوقات خود را نشان مي دهد و موضوعش نقل محفل مردم مي شود. البته تعداد اين افراد معلوم الحال کم بوده و اکثريت آنها را تحويل نمي گرفتند. 

طبیعت بکر برز

جمله صحرا و دشت ، پُر زشکوفه است و کِشت ** خوف تتاران گذشت ، مُشک تتاران رسيد

" کوه هيمَّن " اين عقاب خموش ، خُفته در کمينگاه بکر با هيبتي عظيم ، گويا هنداتي بلند براي شکارگاه خود دارد . با نمايي از کَل ها ، بُزها ، قوچ ها و شکارهاي ، خراميده در " ايوان هيمن " که بدنبال راهي براي خروج ميگردند.

وشايد ازاين روست ، که مردمان ديگر در روستاهاي همجوار به نام " سياه کوه " ، " کوه جَبّاره " نيز صدايش مي زنند .

" هيمَّن جعفر " در پناه آن با قامتي بر افراشته وهيبتي تراشيده ، نگهبان بزرگترين معدن زغال سنگ روستا ، که در دهه هاي اخير ، مردان باهمت اقدام به استخراج آن نمودن ، گويا مفيد واقع نشد و مي بايست زمان برآن سپري شود .

" دره لاچيان " با قرار بي قراري ، جولانگاه هدايت سيل هاي فصلي از کوههاي " وردشت " ، " کمرزرده " ، " دره لا قدمگاه " ، "دره لاکُمجون" ، " آستونه لَشتر " با چشمه ي به همين نام ومرغزاري با درختان خلوت و دنج .

"لب پُشتِر " با چشمه ساري گواراو جوشان از دل سنگهاي بي کينه ، " لابرلا " ، " کُپّه زرده " ، " رَن رَزهِ باد " ، " بُن ِسرخ " ، بهمراه چشمه ي ، که گويا براي سيراب نمودن تک درخت " وَنين " ، دره " هُلِ محمود شاه " زاده شده.

دره " لاپلنگ "، با چشمه ي کاسه شکل در گُدارِ " زن کولي "

گدار " لا ِوش " اين پيچ در پيچ خاطره ها ، جنسي از فرط خستگي و سرانجامي حيران از باد خنک مغرب ...

" اشگين مرتضي " اين زرشگ هاي ... کوهي با منظره رويايي ، وگاهي دلواپسي و ترس از جست وخيز و فرار خرگوشي ، روباهي ، ... يا خيالي واهي ....

" دينمار " با آبشخور و مرتعي با مسما و زيبا ، جولانگاه مسافران خسته ، گله داران پير ، و خارکنان بي ريا ، صداي دل نواز طبيعت ، بوي خوش سوختن بوته گون در زير " تيومچه قرمه " ، صفاي نوشيدن يک پياله چاي در کنار " سفره ِ پوستي " از نان و پنيرو خاگينه ...

" تختِ گوني جاره " ، درّهِ "هُلَ لَت " ، " لاخار" ، " پرتيل " و صحراي " اُمرويه " گون زاري از صمغ کتيرا ، يادگار دستان پينه بسته پيرمرد سالخورده « کتيرا زَن » و شاگردان ، تيغ در دست ، با هَنبونه هايي پر از گوهرهاي خالص ...

اينان جملگي حکايت ها ، رازها و اسرار غريبي در سينه خود دارند براي بازگو کردن ، وجايي بسي تأمل براي همگان .

بار گران است اگريادي از " کَنده هاي " ( بوم کن ) حفر شده در تپه هاي خاکي لاچيان و ديگر دره هاي همجوار را نبريم ، چون اينان روزگاري پناهگاهي امن براي گله داران در شبهاي طولاني و پر برف زمستان بوده اند . و نشانه عظمت و جلال و غيرت و نيک انديشي اجدادي ...

*** اينان يکي ست از توصيف تو در صد هزار ، اي " برز " کهن سال ***

فرستنده : اکبر چهرزاد

آب وآبادانی و هنردر مدیریت زمان

اجداد ما به حکم نياز ، مجبور شدند که براي بقا ، توسعه و آباداني برز با تلاش عظيم دست و پنجه نرم کنند . ابزار و بستري براي انتقال آب اختراع نمايند ، قنات حفر کنند ، بند بسازند ، کانال بکشند ، جوي هاي طولاني را با زير ساختاي هنري ابداع نمايند .تا بتوانند بخشي از نيازهاي خود ا مرتفع کنند .
حال اين قبيل آماده سازي ها ، براي ادامه حيات خود نياز به يک مديريت داخلي داشت . با نامهاي اصيل و هنر مندانه : " ميرآب " ،" رشن بندي " ، " جوي بندي " ،" سره گذاري " و ...

با توجه به نزولات جوي در سال دو نوع برنامه ريزي مدون در آبياري و کشاورزي وجود داشت : سال پُر آبي و سال کم آبي .

در روزگاران گذشته چون هنوز زندگي روستا پايبند به محصولات کشاورزي شهري نبود ( صنعتي ) اکثر فعاليتهاي و توليدات بروي زمينهاي خردو کلان متمرکز بود و در نتيجه مديريت آب منشاء کليه امور زندگي را فرا مي گرفت .

قبل از شروع فصل بهار طي نشستي يا قرار قبلي و يا شايد سنت ساليانه ، آب زراعي در مدار قانون مندي قرار ميگرفت در اصطلاح " آب را حساب مي کردند " .

يعني با شروع سال جديد " رَشن بندي " جوي ها يا به زبان ساده تر نوبت گذاري بر اساس يک برنامه منظم استارت خورده و اجرا مي شد .

در سال پُر آبي نوبت بندي نيز رعايت مي شد ، ولي در سال کم آبي علاوه بر رشن بندي ، مقدار آب مصرفي هر زمين بر اساس مساحت ( قفيز يا جريب ) جيره بندي مي شد .

صاحبان زمينهاي نوبت اول و آخر هر جوي ( بانوبت يک دفعه در ميان ) با عنوان حاکمان باقدرت ، بيست و چهار ساعته موظف بودن ميزان آب زمين هر مالک را با رعايت نوبت به شريک جوب ها واگذار کند . اين مهم با ابزاري بنام " سره " صورت مي گرفت .

فرستنده : اکبر چهرزاد

آسیاب های برز

1- قديميترين آسياب برز به آسياب علي حاجي معروف است که قديمي هاي برز هم کسي به ياد ندارد که اين آسياب مشغول به کار بوده باشد. اکنون نيز فقط يک قسمت از تنوره آن باقي مانده است. اين آسياب ابتداي زمين هاي رود قرار دارد.

2- آسياب در عمارت که ابتداي کوچه پل روبه روي تالار قرار دارد تا قبل از سيل 35 ساختمان آن سالم بوده ولي فعاليت نداشته است و آثار تنوره و جاي سنگ آن نيز هنوز مشهود است.

تنوره آسیاب در عمارت

3- آسياب ميان دشت که تا قبل از سال 35 پا بر جا بود ولي فعاليت نداشت .از آن زمان که فرزند آسيابان در تنوره آن افتاد و خفه شد ديگر آسياب از فعاليت افتاد.

4- آسياب چهل دخترون يا آسياب چمن در انتهاي چمن رود قرار دارد و آثار تنوره و ساختمان آن ... ديدن ادامه » هنوز پا بر جاست که هم اهالي برز گندم به آنجا مي بردند و هم اهالي روستاي طره و آن هم تا 30 سال پيش فعال بود و با رفتن آخرين آسيابان برز يعني مرحوم استاد عليرضا که اهل قمصر بود که خدا او را رحمت کند آسياب چمن و آسياب ميان هر دو از کار افتادند و به ويرانه تبديل شده اند.

آسياب چمن

5- آسیاب میان واقع در انتهای کانال:
ساختمان آن هنوز پا بر جاست ولی قسمت هایی از آن خراب شده اینک برای آشنایی دوستانی که آسیاب را در حال کار کردن از نزدیک ندیده اند این آسیاب را به عنوان نمونه توصیف می نمایم. (بعد از سیل)
چند پله از رودخانه که بالای رفتی به در چوبی آسیاب می رسیدی .وارد که می شدیم دست چپ محل نگاه داری الاغ آسیابان و گوسفندان او بود.
سمت راست راهرویی بود و که سمت چپ آن تخت گاهی قرار داشت که از زمین یک متر بلند تر بود و با سه پله می شد روی آن رفت که محل نشستن آسیابان بود و محل نگهداری کیسه ی گندم هایی که مردم برای آرد کردن آورده بودند. انتهای راهرو محل قرار داشتن سنگ آسیاب و دولیون بود. آسیابان ابتدا گندم را داخل دولییون می ریخت ، کم کم گندم ها از انتهای آن وارد ناودان می شد سپس با لرزشی که ناودان داشت ، گندم به سوراخ وسط سنگ آسیاب هدایت می شد.
تنوره این ُآسیاب به ارتفاع 9 متر از تنوره آسیاب های دیگر برز بلند تر بود و به همین جهت با آب کم هم می توانست سنگ را بچرخاند.
آب به ارتفاع 9 متر در داخل تنوره جمع می شد و با فشار از سوراخ انتهای تنوره که تقریباً قطر آن 15 سانتی متر بود خارج می شد و با قدرتی که داشت پره های چوبی را می چرخاند. حرکت پره خود باعث حرکت میله ای می شد که به وسط سنگ رویین آسیاب متصل بود.
چرخش سنگ آسیاب گندم به آرد تبدیل میکرد و گندم آرد شده دور سنگ زیرین جمع که توسط آسیابان جمع آوری و در کیسه ریخته می شد.
سنگ زیرین آسیاب بسیار ضخیمتر و سنگین تر از سنگ رویین و بر خلاف سنگ رویین همیشه ثابت و بی حرکت بود. به همین دلیل ابومحمد مُصلِح بن عَبدُالله مشهور به سعدی شیرازی(۶۰۶ – ۶۹۱ هجری قمری) شاعر و نویسنده ی پارسی گوی ایرانی گفته :
مرد آن است که در کشاکش دهر، سنگ زیرین آسیا باشد
آسیابان گندم مردم را که می گرفت به ترتیب روی تختگاه آسیاب قرار می داد و پس از آرد نمودن وزن می کرد و مزد خود را بر می داشت و در سکوی مقابل قرار می داد تا به صاحبش تحویل دهد.

6- با آوردن کارخانه ي برق که در قبرستان کهنه مستقر بود يک آسياب برقي هم کنار آن قرار داده بودند که چند سالي گندم هاي روستاي برز و ديگر روستاها را به آرد تبديل مي نمود تفاوت مهمي که آسياب برقي با آسياب هاي آبي داشت، سرعت آن بود که 30 کيلو گندم را در مدت نيم ساعت آرد مي نمود ولي آسياي آبي همين مقدار گندم را تقريبا يک روزه آرد مي نمود. 

تاریخچه آب آشامیدنی و آب انبار ها در برز

به ياد آن روزها که لب رود خونه يا سر قنات و يا کنار چشمه خوني و سولجه کوزه ها و ديگها و سطلهاي مسي را پر از آب ميکرديم پس از گفت و شنود با ديگران و برز تقسيم نمودن غم وشاديهايمون با يکديگر به خونه بر مي گشتيم تا فردا همديگر را ببينيم و ظرف هامون را پر از آب کنيم . (افسوس که زمانه برنمي گردد باز )

آب آشاميدني برز از زمانهاي قديم از قنات و چشمه ها تامين ميشده است.
آب رودخانه که از چشمه سارهاي چمن رود ،جاري مي شده از وسط ده وخانه ها مي گذشته است و مردم آّب آشاميدني خود را از رودخانه يا جوي داخل منزلشان برمي داشتند. اما مردم محله هاي پايين ده چون سوسليمون کوچه مير – پاچنار بلا-....ازدهانه قنات( سرقنات ) آب برميداشتند اينجا بهترين جا بود براي صحبت وگفتگوي زنان، دختران و پسران با هم.

ضمنا مردم از دو چاه اين قنات استفاده مينمودند. اولين چاه که نه پله داشت و به قنات شفع معروف بود که چاه آن هم اکنون هست که تقريبا پانزده متر از تقاطع کوچه مخابرات و لاين چپ کانال بالاتر است

دومين چاه پله دار که از آن آب بر مي داشتند چاه مسجدجه معروف به قنات رفع که نبش کوچه به سمت خرمنگاه کنار رودخانه قرار داشت ( مسجد روبروي خانه آقاي رهگو و چاه در باغچه خانه او قرار داشت ) اين چاه حدود بيست پله داشته است

يکي ديگر از چاه هاي معروف قنات چاهي بود که در مسجد کله قرار داشت که مسجد در سيل 35 خراب شد وبعد از احداث کانال جاي مسجد هم از ميان رفت چاه ديگري تقريبا 30 متر مانده به کوچه عمارت کنار آن ايجاد نمودند با عمق13 متر آخرين چاه فعال قنات مي باشد. البته از اين چاه آب برداشته نميشد بحث به درازا کشيد داشتم راجع به آب آشاميدني برزمي گفتم مردم گريند از آب چشمه خوني وسولجه وچشمه هايي که در گريند بود استفاده ميکردند.
ولي از سال 1342 که خشکسالي در برز آغاز شد وتا سال 57 ادامه داشت و منحني رونق اقتصادي هم سير صعودي داشت افراد خير و نيکو کار جهت رفاه حال مردم در محله هاي مختلف در سالهاي متوالي تا 57 چندين آب انبار ساختند که به اختصار و ترتيب زمان ساخت درباره آنها مطالبي مينويسم ابتدا به نام آنها اشاره مي نمايم .

آب انبار ها که عبارتند از:
1 مسجد حاجت گاه
2 پچاد
3 پاسنگ
4 پل
5 گريند
6 لاچيان
7 دبيرستان
8 گريند
9 خرمنگاه
10 منبع خرمنگاه
11 منبع گردنه کاکون


اولين آب انبار توسط استاد جعفر پدر بزرگ سيد حبيب حسيني جلو درب مسجد حاجتگاه ساخته شده است که بعدها به وسيله عباس حاج ابوالحسني کاملا با آجر و سيمان ساخته شد که اکنون هم پا بر جاست.

دومين آب انبار در محله پچاد جنب مسجد مهدوي توسط مرحوم ميرزا ماشاالله برزي ساخته شده است که ساکنين محله پچاد و قبرستان کهنه از آب آن استفاده مي نمودند

سومين آب انبار در محله معروف به مقبره واقع در سينه پل توسط حاج سيد خليل صفوي زاده ساخته شد . (بياد دارم زماني که جاي آب انبار را مي کندند ديوار مقبره مير ابوعلي که گچ کاري شده بود و در تاقچه ان يک فانوس قرار داشت هم اکنون در ان مکان قبور ميزا عبدالوهاب وميرزا فتح الله و ميرزا عباس حسيني معروف به مهندس رهگو قرار دارد) سا کنين سينه پل از اين آب انبار استفاده مي کردند و هم اکنون جز شير آن که برده اند پا بر جا مانده است

چهارمين آب انبار که آنرا مرحوم حاج مهدي پورمکيان در ملک شخصي خود بنا نمود ولي شير آن را که تقريبا هشت پله زير زمين بود اول کوچه پت مويز کنار منزل آن مرحوم قرار داشت و مردم محله پل مويز وحوض خانه و جماعتي که هر صبح و بعد از ظهر ياي اتو بوس جمع مي شدند از آب آن استفاده مي‌نمودند (ولي در سال 1360 از حالت آب انبار خارج شده است )

پنجمین آب انبار که توسط حاج سيد نظام الدين ضيايي وآقاي نصرالله زاده در کنار منزل مرحوم غيرتمند در سطح زمين ساخته شده بود و مردم محله گريند ودانش آموزان دبيرستان از آن استفاده مينمودند.

ششمین آب انبار زير کوچه قوري که مرحوم غلامرضا غيرتمند در ملک شخصي خود به گنجايش تقريبا نود متر مکعب احداث نمود وبا هزينه خود علاوه بر منزل شخصي يراي ده نفر (تقر يبا) لوله کشي نمود.

هفتمین آب انبارداخل دبيرستان به همت مديريت دبيرستان سيد شمس الدين حسيني با کمک هاي مردمي يا دولتي ويا شخصي براي استفاده دانش آموزان ساخته شده بود لازم به ذکر است بدانيد ساخت اين آب انبار قبل از دو آب انبار قبلي بوده است.

هشتمین آب انبار سرسول توسط مرحوم حاج رمضان طاهري پايين اطاق سر کمر تقريبا وسط دشت سرسول ساخته شده است که همه با غداران دشت سرسول از آن استفاده مي نمودند و هم اکنون هم پا برجا مانده است.

نهمین آب انبار لاچيان که مرحوم عبا س طاهري در ملک شخصي واستفاده خودش بنا نموده بود.

دهمین، آب انبار خرمنگاه که به صورت مشارکتي آقايان (صلاحمند – سيد مهدي ميرزا باقري –کريمي پناه – حا ج سيد حسين مير زا باقري وآقا مرتضي ميرزا باقري)ساختند وبه منزلشان لوله کشي نمودند.

يازدهمین،  آب انبار خرمنگاه که به منبع معروف گشته است وهم اکنون نيز مورد استفاده عموم قرار دارد. اين منبع با کو شش وجديت و پشتکار حاج آقامهدي اسماعيلي وکمک مالي مرحوم حاج سيد جلال رضوي ساخته شده است اين آب انبار از ديگر آب انبار ها بزرگتر بود و اندازه آن به طول.... وعرض .. وعمق .... متر که با تلاشهاي مستمر آقاي اسماعيلي و ديگران روستاي برز در سال .... لوله کشي شد و همه اهالي از آب منبع خرمنگاه بهرمند شدند به جز محله قبرستان کهنه و محله سينه پل چون آن مکان ها با منبع اختلاف سطح داشتند. البته اين خانواده ها هم از آب بيشه ابراهيم که براي پاسگاه ژاندارمري برزرود لوله کشي شده بود استفاده مي نمودند ضمنا آب اين چشمه چون از کوه سياه هيمند سر چشمه ميگيرد از طرف اداره بهداشت بهترين آب شناخته شده است چنانچه در سالهاي اخير بعضي خانواده ها آب شرب خود را از اين چشمه تهيه مي نمودند چون آب منبع که از آب سرسول تهيه ميشد بهداشتي نبود و از طرف ديگر در سال هايي که خشک سالي بود منبع با کمبود آب مواجه ميگرديد تا سر انجام با کوشش اهالي برز و پيگيريهاي مستمر شوراي اسلامي برز با کمک دولت در سال ....در محل معروف به چاله مزار چاهي به عمق تقريبا چهل متر و آب تميز وبهداشتي استخراج به وسيله لوله به منبع خرمنگاه و منبع جديد گردنه کاکون منتقل و به وسيله لوله کشي جديد به تمامي خانه ها اب رساني مي شود اين سيستم لوله کشي جديد در تابستان 1388توسط معاون استاندار اصفهان و ديگر مقامات شهرستان نطنز واهالي محترم برز افتتاح ومورد بهره برداري قرار گرفت.

 آب انبار خرمنگاه

از دوستان وعلاقمندان که درباره زمان ساخت، معمار، گنجايش دقيق ومطالبي که بنده اشتباه نوشته باشم راهنمايي بفرمايند بسيار سپاسگزار خواهم بود.


من ا..توفيق

فرستنده : سيد اصغر حسينيان برزي

سایت برزرود

با توجه به گسترش شهر نشینی و خالی شدن روستاها از سکنه و پيشرفت روز افزون اينترنت ، روستاهای زيادي به منظور ایجاد رابطه و حفظ انسجام  بین اهالی خود در دهکده جهانی به معرفي خود پرداخته اند، بدین منظور چندی از مهندسین و متخصصین روستای برز برآن شدند تا با ایجاد وب سایت برزرود این خلع ارتباطی را از میان بردارند.
اهداف و انگیزه های اصلی که موجب ایجاد این سایت گردید:

•    معرفی و شناساندن دهستان برزرود و ايجاد ارتباط و تعامل بيشتر بين اهالي روستاي برز
•    آشنا نمودن نسل جدید با سابقه فرهنگی، تاریخی روستای پدران و نیاکان خود
•    جمع آوردی اسناد (لغات مستعمل و عکس ها و اسناد  قدیمی که خود گویای گذشته و فرهنگ آن منطقه می باشد)
•    ایجاد محلی مجازی برای ارتباط سریعتر و بهتر جهت پخش اخبار و مسایل مربوط به روستا

معرفی بخش های سایت:

1.    خانه : که در آن آخرین مطالبی که در سایت قرار گرفته مشاهده می کنید.
2.    روستاهای برزرود: شامل روستاهای دهستان برزرود می باشد. دهستان برزود شامل 12 روستا می باشد.
3.    اخبار: می توانید آخرین اخبار مربوط به برزرود را در این بخش دنبال کنید، برای ارسال اخبار خود از بخش ارتباط با ما استفاده نمایید و اخبار خود را برای ما ارسال نمایید.
4.    گالری: در این بخش عکس‌ها، صداها و فیلم های مربوط به روستای برز قرار دارد.
5.    معرفی برز : این بخش به معرفی روستای برز از جنبه های متفاوت می پردازد، در این بخش سعی شده است روستای برز برای افرادی که اهل برز نیستند به طور کامل معرفی شود.
6.    برز نامه : این بخش مربوط به مسایل و اهالی خود برز می باشد مانند محله ها، جوب بندی و ... و قصد این بخش آشنا نمودن نسل جوان با این مسایل و حفظ آنها برای نسل های بعد می باشد.
7.     فرهنگ واژگان : در این بخش لغت های مورد استفاده در روستای برز قرار دارد هدف از این بخش جمع آوری واژگان برزی که به مرور زمان از بین خواهد رفت.
8.    میون ده : این بخش همان طور که از اسمش پیداست محل تعامل اعضای سایت با یکدیگر است، اعضا می توانند در این بخش مطالب خودشان را قرار دهند و از نظرات بقیه دوستان استفاده کنند.
9.    ثبت نام : در این بخش افراد می توانند فرم عضویت را پر کرده و به صورت رایگان عضو سایت برزرود شوند، یکی از اهداف ثبت نام شناسایی افراد و توانایی های آنها می باشد، بنابراین سعی کنید بخش های مربوط به ثبت نام را بطور کامل پر نمایید
10.    ارتباط با ما : این بخش محل ارتباط افراد با مدیریت سایت می باشد، افراد برای ارسال نظرات، پیشنهادات و انتقادات و ... میتوانند از این قسمت استفاده نمایند. حتما ایمیل یا تلفن خود را درج کنید تا مدیر سایت بتواند با شما تماس برقرار کند.

راه های تعامل اعضا با سایت :

در طراحی سایت سعی شده است تا سایت فقط محلی برای دادن اطلاعات نباشد بلکه اعضا بتوانند در آن تعامل داشته باشند، در همین راستا بخش "میون ده" در سایت در نظر گرفته شده تا اعضا محلی را برای نوشتن مطالب خود داشته باشند و بتوانند با سایر اعضا ارتباط برقرار کنند
دومین راه تعامل نوشتن نظرات برای مطالب و تصاویر و ... می باشد، از این طریق سایر اعضا می توانند از نظرات و توضیحات شما استفاده کنند. سومین راه از طریق بخش "ارتباط با ما" و ایمیل وب سایت barzrood@gmail.com  است که از آن طریق می توانید مطالب خود را برای ما ارسال نمایید تا با نام شما در سایت درج شود.

این سایت در صورتی به اهداف خود دست پیدا می کند که دوستان و هم ولایتی ها آن را سایت خود بدانند و برای پربارشدن سایت تلاش نمایند.

معرفی روستای برز

بار دگر به همّــــــت اهل وفاى برز        صبح امید سر زده از کوچه هاى برز

پیچیده است درهمه جا عطر همدلى        در راه افتخار نو واعتلاى برز

حدود 54 کیلومتر از جاده‌ی کاشان- نطنز را که طی کنی و از روی پل هنجن که بگذری کم کم پیچ و تاب تن رودخانه ای خود را به تو می نمایاند که شاید از اولین سکونت گاه های بشر در دل کویر بی رحم مرکزی ایران باشد.
دهستانی که باعث فخر و مباهات شهرهای نطنز و کاشان در طول تاریخ بوده است.

رودخانه و دهستانی که میراثش و هدیه اش برای ایران زمین  "برز" بوده است و"ابیانه". دویار قدیمی که درازنای تاریخ  را، دست در دست هم پیموده اند و هیچ گاه دامانشان از شیرمردان و شیرزنان خالی نبوده است. برزی که مرکزیتش در دهستان برزرود را علاوه بر وسعت و موقعیت جغرافیایی مرهون غیرت و حمیت مردمانش در ازمنه ی قدیم بوده است.
روستایی با آب و هوایی فرح بخش و روح نواز....

تاریخچه و بزرگان روستای برز

روستای  برز با مساحتی حدود ۲۰ هکتار در ۱۶۵ کیلومتری مرکز استان اصفهان و۴۰ کیلومتری شمال غرب شهرستان نطنز قرار دارد. جمعیت آن از حدود 300 خانوار در 1294 قمری به چیزی کمتر از 50 نفر در سال های اخیر رسیده است.
سکونت در روستای برز از قدمت بسیار بالایی برخوردار است و طبق گفته ی افراد محلی سابقه ی شکل گیری آن به قبل از اسلام برمی‌گردد. از نشانه‌های آن بقایای قبرستان‌های زرتشتی‌ها و یهودیان در روستا می‌باشد.
این روستا از قدیمی ترین مراکز شیعی در ایران بوده است چنانکه فرزند زادگان مولای متقیان هنگامی که جهت پیوستن به امام رضا (ع) به ایران آمده و با توطئه ی قتل و دستگیری خویش به دست عمال خلفای عباسی مواجه گشتند در نواحی مرکزی ایران پراکنده شده و دست یاری به سمت ایرانیان دراز کردند که روستای برز از جمله روستاهایی است که به پناه دادن به این معصوم زادگان جلیل القدر و نثار خون جوانان خویش در راه ایشان سند افتخاری برای خویش رقم زده که تا دنیا دنیاست جای بالیدن دارد و هر اهل برزی جاودانه به آن مباهات می کند. 
این روستا در گذشته مرکز دهستان برزرود بوده‌است و زادگاه خاندان های عظیم الشّأنی که مردان بزرگ و اثرگذار و معتقد دوره ی صفوی از آن برخاسته اند و اسامی بسیاری از ایشان به کرّات در تواریخ عهد صفوی در کنار اسم بنیانگذاران و شاهان آن سلسله ذکر شده است از جمله :

" میرزا ابوالمعالی"  وزیر دست چپ شاه عباس اول که شاه  درباره ی وی گفته بود:" مهر من بدون خط میرزا ابوالمعالی اعتبار ندارد و خط میرزا بدون مهر من معتبر است".

"میرزا محمد باقر" معروف به "میرزا باقر وزیر" شاعر بزرگ صفوی. شاعری که به عقیده ی برخی از بزرگان ادب، شعرش گاهی با شعر صائب تبریزی استاد سخن در سبک هندی پهلو می زند.
همچنین می توان به میر ابوالعلی، عموزاده میر ابوالمعالی، وزیر قورچیان شاه عباس اول و فرزندانش میرزا محمد شفیع، وزیر قورچیان شاه صفی، وزیر قورچیان شاه عباس دوم و فرزند زاده‌اش، میرزا محمد صادق، وزیر شاه طهماسب دوم اشاره کرد.
و در قرون معاصر علمایی که مرکزیت علمی در اطراف و نواحی داشته اند مثل مرحوم آقا ضیاء ضیاءالعلما و مرحوم فخر السّادات عزیزی.

در کتاب "مجموعه ناصری" (نسخه ی خطی) از حسین بن ابراهیم خان اصفهانی (سال ۱۲۹۴ ه.ق)  راجع به برز چنین آمده است :
« برز در تحت قریه طره اتفاق افتاده، در میان دره ی کوه برز، دهی است که در همه ی نطنز، دهی به این خوش آب و هوایی نیست، ییلاق است. تخمیناً ۳۰۰ خانوار بوده. مردم برز اناثاً و ذکوراً صاحب صوت می‌باشند. باغات و اشجار میوه از همه قسمی زیاد دارد. به خصوص گلابی که خیلی زیاد است. هم رودخانه دارد و هم قنات. از بالای ده تا زیر ده خیابانی درست کرده‌اند که هر دو طرف آن چنار است. در پشت خیابان خانه از هر دو طرف ، پشت خانه‌ها باغات. یک روی خانه به خیابان و یک روی به باغات است. محصول شتوی ، گندم ، صیفی و جو حامض است.  »

نحوه شکل گیری روستای برز

بنا به روایات گذشتگان، برز در منطقه‌ای بنام سیلو (سَ یَ) واقع در بالای کوه تخت (تخته سرکل) پدیدآمده‌است (صحرای کنونی با همین نام درسرحدات جنوبی برز وجود دارد)
اولین محل سکونت افراد که آثار زندگی در آن مشاهده می‌شود بوم کن‌ (کنده) هایی است که هم اکنون در جنوب قلعه  سنگی وجود دارد. به مرور زمان که مدت آن معلوم نیست در شمال قلعه بوم کن‌هایی برای  سکونت و انبار آذوقه ایجاد نمودند. به مرور زمان با افزایش جمعیت و وجود رودخانه پر آب برزرود محله های گریند و عابدان و میان ده شکل گرفتند.

ولی آن چه تاریخ مشخصی دارد محله عمارت و تالار است که در زمان صفویه در زمینی به مساحت ۴۰ جریب توسط میرزا باقر از وزیران شاه عباس در خوش آب و هواترین نقطه برز بنا شده‌است.
از دیگر محله های قدیمی آن می توان درهربا، پل مویز، گریند، برلا و برز نو، لاچیان، پاسنگ، سوسلیمان، پَکرَنجه، پَچاد، حوضخانه  و....  را نام برد.

آب و هوا روستای برز

روستای برز روستایی کاملاً دره‌ای است که از شرق به غرب کشیده شده‌است، این روستا بدلیل گستردگی و پراکندگی اقلیمی، کثرت کوچه‌ها، محله‌های قدیم و جدید مجزا، معماری محلی ساختمانها، رنگ خاک زرد معروف به خاک تنور در نماها، دارا بودن دو محله مجزا با آب و هوای متفاوت در شمال و جنوب  و عبور رود خانه ی معروف برزرود از وسط ده، منبع بسیارغنی  جهت مطالعات  تاریخی ، جغرافیایی و همچنین ساخت روستایی می باشد.
وجود کوه هیمند سربه فلک کشیده در شمال غربی، مردمانی با آداب و رسوم بیاد ماندنی از نسلهای کهن، باغات سرسبز و خوش منظر و عبور جاده ی اصلی و توریستی به این روستا جلوه‌ای دیگر بخشیده‌است.
آب شرب و کشاورزیش از سه قنات و آب رودخانه و تعدادی چشمه تأمین می شود، چشمه هایی که برخی در خوشخواری و خوشگواری رشک آب حیاتند.
هرچند این روستا فاصله کمی تا منطقه گرمسیری بادرود و کاشان دارد ولی به دلیل قرار گرفتن بین کوه‌های هیمند از شمال غربی، وردشت از شمال، تخت سرکل از جنوب شرقی و ریزنده از جنوب غربی و وجود چشمه سارهای متعددی که از این رشته کوه‌ها جاری می‌شود  از نظر وضعیت آب و هوایی به یک منطقه ی بسیار معتدل و خوش آب و هوا تبدیل شده است.

صاحب مجموعه ی ناصری در معرفی برز آورده است :
 " برز دهی است که در  همه ی نطنز دهی به این خوش آب و هوایی نیست ، ییلاق است ."

آثار تاریخی و دیدنی روستای برز

اگر سیل مهیب سال 1335 نبود بی شک روستای برز از دیدنی ترین روستاهای ایران از لحاظ عظمت و شکوه بناهای دوره ی صفوی بود چنانکه نشانه هایی از این عظمت و شکوه را تا همین اواخر در باقیمانده ی بنای "تالار" عمارت "حوضخانه" و خانه های چند طبقه ی ( کوشک ) این روستا می شد سراغ گرفت اما دریغ که چنین نیست.

از آثار تاریخی و قدیمی برز می‌توان به بقعه سه تن از فرزندان امام موسی کاظم، شاه زاده اسماعیل، بی بی حلیمه خاتون و شاه‌زاده اسحاق و حمام قدیمی سرده و قلعه سنگی و قلعه سر ده و قدمگاه اشاره کرد.
مهمترین اثر تاریخی موجود در شاهزاده اسماعیل منبری چوبی با قدمتی طولانی مربوط به قرن ششم هجری است. این منبر دارای منبت کاری‌های ظریف و طرح و نقش‌های گوناگون است. بر ستون‌های دیواره کنار پله‌ها و مسند آن آیات قرآنی کنده کاری شده و دارای کتیبه‌ای است که در آن نام بانی و تاریخ ساخت که سال ۵۴۳ هـ. ق است درج شده‌است.
از دیگر آثار تاریخی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

در چوبی منبت کاری به تاریخ 773 هجری قمری

یک لنگه در کنده کاری به تاریخ 870 هجری قمری

حمام قدیمی ده که با معماری اولیه آن بازسازی شده

بنای قدمگاه و مسجد حاجتگاه

چنارهای کهن سال کنار امامزاده

دوعدد نخل مخصوص عزاداری حضرت اباعبدالله در محرم

دو عدد سنگ قبر کنده کاری شده بسیار نفیس و منقوش

مزرعه ی زیبای باقرآباد به خصوص سرو به جامانده از دوره ی صفوی

مراسم و آیین‌های روستای برز

در گذشته مراسم و آیین‌های مختلفی در روستای برز وجود داشته‌است که امروزه برخی از آنها منسوخ شده و بعضی از آنها هم که انجام می‌شود شبیه سایر نقاط کشور شده‌است. از جمله‌ی این مراسم‌ها موارد زیر را می‌توان نام برد:

•    مراسم جیر جیرونه
با فرا رسیدن شب دهم ماه رمضان، به مدت سه شب کودکان هر محله پس از افطار به صورت دسته جمعی و در پرتو نور مهتاب مراسم جیر جیرونه را آغاز می‌کردند. دسته ی کودکان به در خانه ی مردم رفته و خواندن اشعاری را شروع می‌کردند و این شعر خوانی توسط خوش صداترین بچه‌ها انجام می‌شد و این کودکان با آجیل پذیرایی می‌شدند.
  
•    مراسم سوگواری‌های محرم
در دهه محرم و به ویژه روزهای نهم و دهم عزاداری‌های روستا شور و حال خاصی دارد
در روز نهم مراسم با بیرون آوردن "علم" که نمادی است از کاروان ِ  یاران علمدار کربلا آغاز می شود . هم زمان دسته های عزادار حسینی به دنبال علم حرکت کرده و به عمارت بالا وعمارت پایین رفته و پس از عزاداری وتقسیم نذورات و قرائت فاتحه برای اقامه ی نماز به مسجد برمی گردند.
گفته می شود بردن علم به عمارتین جهت احترام به سادات حسینی که اکثراً در این محل ساکن بوده اند انجام می شده است.
در عصر روز نهم، بستن و آراستن نخل که مراسمی است معنوی توسط زیر نخلی ها آغاز می شود.
صبحگاه روز دهم  دسته های عزادار به همراه علم ، طوق و علامت به حسینیه ی ده که محل نگهداری نخل است رفته و طی مراسم ویژه ای نخل را با عظمت و شکوه خاصی بیرون آورده و مراسم عزاداری را آغاز می کنند. همچنان که نخل (که شاید نمادی از تابوت امام حسین (ع) باشد) بر دوش مردم روان است دسته های سینه زنی و نوحه خوانی در جلو و عقب نخل به عزاداری پرداخته و به سوی قبرستان قدیمی ده (مزار) حرکت می کنند. در میان راه نخل را رو به روی بقعه ی شاهزاده اسماعیل آورده و با چرخاندن آن بر سر دست به این امامزاده احترام گذاشته و به آن حضرات عرض تسلیت می نمایند. پس از فاتحه خوانی در مزار نخل مجدداً به مسجد آورده شده و پس از اقامه ی نماز به سمت قدمگاه حرکت داده میشود .در قدمگاه پس از فاتحه خوانی و توزیع نذورات آخرین مرحله ی حرکت نخل آغاز شده و نخل در میان انبوه جمعیت سوگوار و عزادار به سمت حسینیه روانه می شود . بازگشت نخل به حسینیه از جالب ترین و اثر گذارترین مراحل سوگواری بوده و همزمانی آن با ساعات شهادت حضرت اباعبدالله این اثرگذاری را چند برابر میکند. مراسم با دعا و آرزوی قبولی عزاداری و وداع مردم با سالار شهیدان در میان سیل انبوهی از اشک و آه پایان یافته وعزاداران برای صرف نهار به حسینیه یا مسجد می روند.  
 
•    مراسم عید فطر
روز عید فطر پس از نماز عید، نمازگزاران به در خانه ی افرادی که در آن سال درگذشته‌اند می‌روند و پس از فاتحه خوانی برای فرد در گذشته، با میوه و شربت و شیرینی پذیرایی می‌شوند. بعد از ظهر نیز همه اهالی برای خواندن فاتحه و طلب آمرزش برای درگذشتگان بر سر قبور آن‌ها (مزار و قدمگاه) حاضر و برای شادی روح آن‌ها به توزیع نذورات می‌پردازند.

•    ملّا نشاندن
از قدیمی ترین و جالب ترین مراسم روستای برز می باشد که در آن عده ای از قاریان روستا از طرف خانواده ی کسی که تازه درگذشته دعوت می شوند تا یک روز تمام را برای آمرزش روح تازه درگذشته قرآن بخوانند. این مراسم اغلب در چند روز ابتدایی سال (ایام عید نوروز) انجام میشود. این مراسم شب هنگام پس از صرف شام که با حضور جمعی از مهمانان صورت می گیرد  طی مراسم ویژه ای به پایان می رسد.

•    مراسم شاه بازی یا میر نوروزی ، مراسم عسلی روغن خوران ،طناب نشستن ، قلعه سوزانی و ... سایر مراسم روستا بوده است که امروزه کمتر اجرا می شود.

فرهنگ و معیشت مردم روستای برز

زبان مردم روستای برز به دلیل مرتبط بودن با حکومت مرکزی در طول قرون کم کم به فارسی اصیل گراییده ولی هنوز می توان در صحبت های روزمره ی مردم  کلماتی از لهجه ی قدیم یافت.

روستای برز در زمینه آموزش و پرورش قدمت دیرینه‌ای در بین روستاهای اطراف دارد آنچنان که از سال ۱۳۱۹ هجری شمسی دارای مدرسه ی دولتی بوده و قبل از آن هم در این روستا مکتب خانه دایر بوده و دانش آموزان روستاهای اطراف برای تحصیل به این روستا می آمدند.

وجود ساختمان‌های آموزشی مانند دبستان، راهنمایی و دبیرستان که ساختمان آن مربوط به دهه ۱۳۴۰ می‌باشد حاکی از رونق روستا و ارتباط آموزشی آن با روستاهای اطراف بوده‌است اما با گذشت زمان و مهاجرت‌های گسترده ی روستایی، مدارس تعطیل شده و هم اکنون هیچ مدرسه‌ای در برز فعال نمی‌باشد. از نظر سطح سواد اهالی روستا، براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵از مجموع ۲۸۶ نفر(۱۴۱ خانوار) ساکن در روستا حدود ۷۰ درصد باسواد بوده‌اند.

در مردم این دیار ذوق شعر به فراوانی از قدیم مشهور بوده است به طوری که اغلب آثار باقی مانده از قدیم دارای ماده تاریخ به شعرند و کتیبه هایی سنگی به شعر در این روستا وجود دارد همچنین ذوق و درک موسیقیایی و خوش صدایی نیز از مواریث مردم این دیار است چنانچه صاحب مجموعه ی ناصری به آن اشاره می کند.

بیشتر مردم ساکن روستای برز به باغداری و دامپروری مشغول اند و انواع میوه‌ها همچون:گلابی، آلو، توت، سیب، زردآلو، زرشک کوهی ، زالزالک ،بادام و گردو از محصولات باغی این روستا به شمار می‌رود.

شهدای روستای برز

باصبا در چمن لاله سحر می گفتم        که شهیدان که اند این همه خونین کفنان

از خود گذشتن و جانبازی در راه دین و وطن عادت همواره و همیشه ی مردم این خطه ی شهید پرور بوده و هست.
چه آن هنگام که شهزادگان دین را پشت و پناه بوده اند و چه امروز که دفاع از خاک ایران را لشکر و سپاه شده اند.
با ذکر نام این شهیدان عزیز دعا می کنیم یاد و خاطره شان چراغ فروزان راهمان باشد:

1- شهید ابوالقاسم وهابی
2- شهید حسین صفاری
3- شهید علی میرزایی
4- شهید مصطفی میرزاباقری برزی
5- شهید اکبر مشهدی
6- شهید سید محمد خادمی
7- شهید حسین کاظم زاده
8- شهید محمد کریمی پناه
9- شهید سید محمد جعفرزاده
10-شهید مجید حسینیان
11-شهید مجید حاتمی
12-شهید علی حاجیان
13-شهید سعید دلالت
14-شهید عطاالله برزی
15-شهید علی رضا آتش سخن
16-شهید اکبر عابدینی
17-شهید مجید عباس زاده برزی
18-شهید عباس عابدی
19-شهید صادق مهدی برزی
20-شهید فخرالدین مهدی برزی
21-شهید علی قمی کردی

پیکر پاک سه تن از این شهدا در روستای برز به خاک سپرده شده است.

صحراهای جنوبی برز

تا سخن از جنوبی ترین نقطه برز به میان می آید ، نا خود آگاه " تخت سرکل" در ذهن تداعی می شود ، آری این بی بدل با وقار که گویا با توسخن ها دارد .

با شیارهایی بر رخسارش ، که گویا خواسته دین خود را با هدایت آبهای سیل گون فصلی براین آبادی ادا نماید ، تا شاید مأمنی برای چشمه های جوشان همجوار باشد ....

کوه " آب دراز " ، با چشمه ی همیشه ساری ولی کم بُنیه و تک درختی کهن در خلوت تنهای .

"لاگرمایه" ، "گل بند باد" ،" بیشه سنجتینه" ، " بیشه غلامه" ، "بیشه حسین احمد" و نیمی از " اشترجه" ، که شاید نجوایی در کلامشان مستور است و سخن هایی از گذشته های دور دارند .

" لاسید" ، " لازنبور" ، "پشت لا" ، " خاک تنور" ، " پسورجه" ،فریاد زننان خاطراتی ، از همت ، پشت کار ، تلاش و موفقیت نیاکان رامی سرآیند .

و صد البته ...

در دور ترین نقطه صفر مرزی با روستای همجوار در جنوب شرقی ، بعد از زمینهای زراعی " دُر" ، صحرای " پی ناوَند " از مسیر جاده خاکی شروع میشود تا صحرای " ماراَجنون " که از افتخارات سرزمین آبا و اجداد تمام برزی هامحسوب میشود را می توان نام برد .

صحراهای : " کِشه تخت " ، " سَرتِسّون " ، " سَیَلو" ، از دیگر نقاط بکر و دست نخورده ی برز هستند که دارای غنی ترین صمغ گیاه ، صحرایی بنام " کتیرا "را دارد .
« جا دارد دراین میان اشاره کنم ، به یکی از راههای سرمایه گذاری با پتانسیل ... دیدن ادامه » بالا در خصوص این گیاه پر مصرف صنعتی از طرف دهداری و شورای محترم ده »

" قابل ذکر است : مزرعه سَرتِسّون متعلق به روستای کمجان است ، فقط صحرای سرتسّون از برز می باشد . "

ضمناً : در مزرعه "کروند " و " دُر " که متعلق به کمجان است ، اهالی برز بعضاً دارای آب وملک کشاورزی هستند ، که این خود جزء افتخارات روستا است .

نویسنده: اکبر چهرزاد

سَره در برز

سرجه یا سَره  کاسه ی است مسی ، جهت اندازه گیری ، مدت زمان آب مصرفی کشاورزی زمینهای مزروعی یا اشجاری ، در زمانهای " تنگ آبی " و کم آبی توسط مالکان آخر هر جوب ، از ساعت پنج بعد الظهر در24 ساعت یا یک شبانه روز .

این کاسه دارای ده نشان بنام "خط " می باشد که هر خط آن برابرسه دقیقه زمان است و هر سره سی دقیقه بطول میکشد تا در ظرف زیرین قوطه ور شود ، که در اصطلاح می گویند " سره اُفتاد "

انجام مدیریت زمان در آبگیری عموماً در مکانهای مشخص ویا ( نزدیک ترین محل به چند شریک جوب ) با حضور دو یا چند نفر از افراد نوبت بعدی انجام می شد .

به محض رسیدن آب به ورودی اولین کرت ( گلو کردو ) که با صدای ( رسید ، آهای ، هوی ، های ) از طرف مالک بلند میشد ، شخص " سرهِ ده " با قرار دادن کاسه مذکور در ظرفی ( بادیه یا سطل ) پُر از آب ِ کاملا " تمیز و عاری از هر گونه ... دیدن ادامه » خاشاک و با توجه به اطلاعات مدون جوب مورد نظر ، مدت زمان آبگیری هر مالک را مشخص می نمود .

قبل از پایان زمان معمول ، بنا به وضعیت جوی و نوع زراعت به مالک اخطار می شد که چند خط از میزان حق وی باقی است ، تا در نحوه آب دادن دقت کافی را نماید ." اصطلاح جَختِشو کن اینجا کاربرد دارد "

پایان زمان هر مالک ، در مقدار معین آبگیری ، تا رسیدن آب به " گلو کردوی " نفر بعدی بدون " سره گذاری " انجام می شد .

به زبان ساده تر هر بیست و چهار ساعت ، بیست جریب ، زمین می بایست آبیاری می گردید . و چهار ساعت باقی مانده ، زمان آبگیری جوی های اصلی و فرعی هر " رشن " محاسبه شده بود .


البته گاهاً معاوضه زمان در رشن ها رایج بود " ( جابجای محل آبیاری مالک در رشن دیگر ) ولی قاطعیت در امر میزان سنجی زمان آبیاری هر مِلک ، بسیار جدی و بدور از هر گونه ، نا عدالتی بود "

سره دو نوع است :

الف : سره اصل یا "" واوین "" ( واوی یون )
ب : سره بدل یا "" عیار ""

سره "عیار" همیشه به جهت امور جاری در دست مالکان بصورت گردشی در جریان بود .

ولی سره " واوین " بجهت اصل بودن فقط بصورت محک و دقت در امور سالی یک یا چند بار ( در صورت بروز اختلاف احتمالی ) استفاده میگردید .

با توجه به نوع آب مصرفی ( آهکی بودن ) و یا هر احتمال دیگر هر ساله درتختگاه زیارت ( روبروی شاه زاده اسماعیل ) با حضور بزرگان و ریش سفیدان ده ، جهت کنترل سرهِ در دست مالکان ، همزمان سره واوین و عیار را در ظرف جدا گانه قرار میدادند ، تا صحت و سقم آن بر همگان اثبات گردد .

در عرف قدیم می بایست  هر دو سرهِ " همزمان " می اُفتاد .

غالباً هم " سره واوین " دو خط می بایست بالا می اُفتاد ، یعنی اول سره عیار در آب قوطه ور میشد بعد از حداکثر شش دقیقه سره واوین می بایست قوطه ور میشد .

حال اگر سره " عیار " بیش از زمان معمول ، زود تراز سره " واوین " می اُفتاد ، این بدان معنی بود که سوراخ زیرین دچار مشکل اساسی است ویا به زبان ساده تر " به سره انگولک " کردن . که این مهم در حضوربزرگان رفع اشکال میشد .

ویا بلعکس ، اگر سره " عیار " بعد از سره " واوین " می اُفتاد یعنی سوراخ بر اثر رسوبات تنگ شده .

در اینصورت توسط افراد خُبره با ریسمان مخصوص " سره را نخ کشی " می نمودن .

نویسنده: اکبر چهرزاد

برز ستاره برزرود

خصوصیاتی که برز را از دیگر روستاهای رودخانه ی برزرود متمایز می کند:

1-    مرکز آموزشی به نام دبستان ابتدا در این روستا شروع به کار کرد و بچه های دیگر روستاها برای آموزش به برز می آمدند، به مرور  زمان دیگر روستا ها هم صاحب دبستان شدند.
2-    جاده سر پُل به ابیانه فقط از وسط روستای برز می گذرد که از نظر تجاری می تواند باعث رونق و معروفیت شود .
3-    در حالی که بقیه روستا ها هر کدام یک قبرستان داشته و هم اکنون نیز دارند، در برز آثار 6 قبرستان( 1- مزار 2- قدم گاه 3- قبرستان کهنه 4- قبرستان مسجد حاجتگاه 5- قبرستان سینه وردشت 6- قبرستان سینه پل(مقبره) ) در آن دیده می شود وهم اکنون نیز دو قبرستان دارد.
4-    تنها روستایی که سه حمام داشته ( دو تا قدیمی و یکی جدید) ولی دیگر روستا ها تا آن جا که من مطلع هستم یک حمام داشته اند.
5-    در میان دیگر روستا ها فقط برز هست که آثار پنج آسیاب آبی در آن دیده می شود، در صورتیکه بقیه روستا ها مانند یارند و کمجان هر کدام یک آسیاب و ابیانه نیز سه آسیاب داشته است.
6-    چندین سال پاسگاه ژاندارمری در روستای برز استقرار داشت، که ابتدا در خانه های اجاره ای  مستقر بود تا سرانجام در قبرستان کهنه پاسگاه ساخته شد بعد با همین نام به سر پل منتقل شد.
7-    اولین روستایی بود که دبیرستان در آن تاسیس و شروع به کار نمود و دانش آموزان دیگر روستاها پیاده و با دوچرخه به برز می آمدند و تحصیل می نمودند.
8-    چهار روستای اطراف برز ( اگر چه هنجن نیز زبان راجی دارد)همه زبان محلی مخصوص خود را دارند به جز برز که فارسی سخن می گویند که کمی قدیمی تر ها لهجه داشتند.
9-    سیل سال 1335 فقط خانه های مسکونی برز را ویران نمود در صورتیکه خانه های هیچکدام از دیگر روستا ها خراب نشد و همین امر باعث شد که برز جدید به صورت محله های مختلف  در سطح وسیع پایه گذاری شود.
10-    از نظر جغرافیایی برز در نقطه ای قرار گرفته که دو روستا درست در غرب و دو روستا در سمت شرق آن ( درست در وسط) قرار دارد.

برز از نظر گردشگري

روستاي برز از نظر گردشگري ظرفيت هاي مناسبي دارد. آب و هواي مناسب به همراه باغات روستا، ابنيه قديمي و از همه مهمتر نزديکي به روستاي تاريخي ابيانه و قرار گرفتن در مسير اين روستا از جمله مهمترين پتانسيل هاي روستا مي باشد.
با توجه به محدوديت فضاي روستاي ابيانه، در صورت ايجاد امکانات مناسب اقامتي در روستاي برز، بسياري از گردشگران ترجيح مي دهند که بعد از بازديد از روستاي ابيانه براي اقامت روستاي برز را انتخاب نمايند.
ماههاي فروردين تا شهريور بيشترين گردشگران وارد منطقه مي شوند و طبق گفته افراد محلي روزانه حدود 150 ماشين به محدوده وارد مي شود که اوج ورود گردشگر در اواخر هفته و روزهاي تعطيل مي باشد.
با توجه به اين زمينه ها، اما متأسفانه در حال حاضر روستاي برز نتوانسته استفاده هاي خوبي از ورود اين گردشگران ببرد و تنها خدماتي که به گردشگران ارائه مي شود 3 بقالي کنار جاده است که وجود دارد و به جز آن در حال حاضر هيچ امکانات اقامتي و پذيرايي در روستا وجود ندارد و عملاً گردشگري نقشي در اقتصاد روستا ندارد.