آویشن



آويشن گياهي كوهستاني و معطر است كه تنوع زيادي دارد. اين گياه داراي طبيعتي گرم و خشك است و از آن معمولاً به عنوان ادويه براي طعم ‌داركردن انواع غذاها مانند پيتزا، ماكاروني، لازانيا و بعضي خوراك‌ها استفاده مي ‌كنند.

اين گياه در كشور ما معمولاً به صورت خشك شده و پودر مورد استفاده قرار مي‌ گيرد ولي در كشورهاي ديگر علاوه بر پودر آن، نوع تازه‌اش را نيز در غذا مصرف مي ‌كنند زيرا آويشن تازه عطر و بوي بيشتري نسبت به نوع خشك آن دارد.

 خواص درماني

- آويشن براي تقويت اعصاب، درمان افسردگي، خستگي و بي‌خوابي مفيد بوده و همچنين نشاط ‌آور است.

- آويشن خاصيت ضد ميكروبي، ضد قارچي و ضد انگلي دارد و اين به جهت وجود ماده تيمون در آن است ولي با توجه به اينكه تيمون خاصيت سمي نيز دارد، در مصرف آويشن زياده ‌روي نكنيد.

- مصرف آويشن به صورت جوشانده براي رفع تنگي نفس، برونشيت، سرفه، نفخ شكم ، سوءهاضمه، آسم ، سياه‌سرفه، سرگيجه، سردرد و زكام توصيه مي ‌شود، براي اين منظور 10 گرم آويشن را در يك ليتر آب ريخته و جوشانده آن را در طول روز ميل كنيد.

- اگر از درد مفاصل ، نقرس، ورم مفاصل و درد سياتيك در رنج هستيد نيز آويشن بخوريد.

- بعضي‌ها معتقدند ماليدن جوشانده آويشن روي سر از ريزش موي سر جلوگيري مي ‌كند.
يك چهارم قاشق چاي‌خوري پورد برگ آويشن خشك ‌شده شامل مواد زير است:

انرژي              8/0كيلو كالري

هيدرات كربن    0.02گرم                                 

پروتئين           0.04گرم                          

چربي             0.01گرم

فيبر               0.01گرم

زیارت ابیانه

ابیانه

امامزاده ابيانه که در اصطلاح محلي به آن زيارت مي گويند، مدفن دو نفر از فرزندان امام موسي کاظم (ع) به نام هاي شاهزاده يحيي و شاهزاده عيسي است .  اين بنا در محله پايين روستا واقع شده است  و داراي حياط و حوض زيبايي است. همچنين گنبد کاشي کاري فيروزه يي آن در ميان خانه هاي سرخ رنگ روستا جلوه يي خاص دارد. صحن بنا داراي ايوان هاي بزرگي است و ايوان جنوبي آن که مسلط بر باغ هاي سرسبز و خرم است فضاي زيبا و منظره جالبي دارد.

ابیانه

موزه مردم شناسی ابیانه

ابیانه

موزه مردم شناسي ابيانه در سال 1385 ه-ش تاسيس شده و بيشتر اشياي به نمايش گذاشته شده در اين موزه را خود مردم ابيانه به موزه امانت يا هديه داده اند .‌ موزه به سبک و الگوي معماري ابيانه ساخته شده است.از اشياي به نمايش گذاشته شده در اين موزه مي‌توان به اشياي مربوط به صنايع دستي چون نقره‌جات، ابزار و ادوات کشاورزي و دامپروري، لباس هاي سنتي، قفل‌هاي فلزي و چوبي قديمي اشاره نمود.

ابیانه

مسجد های ابیانه

ابیانه

مسجد جامع:
 اين مسجد در محله " ميون ده " (ميان ده ) قرار دارد و داراي دو شبستان است که شبستان قديمي آن به وسيله دري کوتاه به کوچه اصلي راه دارد. کف آن شبستان چوبي است.

در ديوار جنوبي اين شبستان ، محراب چوبي قديمي قرار دارد که جزو آثار تاريخي با ارزش روستاي ابيانه است که تاريخ ساخت آن به سال 477 ه.ق بر ميگردد .

روي اين محراب نقش گل وبوته کنده کاري شده و با خطوط برجسته کوفي سوره " يس " در آن حک شده است. برخي نيز عقيده دارند به خط ميخي نيز نوشته دارد.

اين مسجد منبري چوبي دارد که مربوط به دوره سلجوقيان است و تاريخ ساخت آن 466 ه.ق است، روي اين منبر نقوش گل وبوته، گل هشت پر و کتيبه هايي به خط کوفي وجود دارد.

در ورودي مسجد نيز با نقش گل و بوته و خطوط برجسته، کنده کاري شده است . اين در، يک بار نيز مورد سرقت قرار گرفته است.

شبستان جديد اين مسجد سالن بزرگي است که در محوطه مياني آن نورگيري در سقف قرار گرفته است. در اين سالن ستون هايي با سرستون کنده کاري شده قرار دارد. سقف اين سالن به صورت تخته پوش از چوب گردو است که با نقوش منظم هندسي قاب بندي شده است. اين سقف از نوع کرکس پوش است ( به شکل بال گسترده کرکس است ) و بر روي آن کتيبه هايي از آيات قرآن وجود دارد .

شيطان که رانده گشت به جز يک خطا نکرد                    خود را براي سجده آدم رضا نکرد

 شيطان هزار مرتبه بهتر زبي نماز                    آن سجده را بر آدم و اين بر خدا نکرد

مسجد پرزله:

 اين مسجد که متعلق به عصر ايلخانيان است در محله پل قرار دارد. بر در ورودي مسجد، که قديمي ترين در موجود ابيانه است تاريخ 701 هجري نقش بسته است. ساختمان اين مسجد دو طبقه ساخته شده و در زير آن آب انبار و پا شير قرار دارد.

شبستاني که در طبقه همکف قرار دارد، با يک در يک لنگه اي به راهروي کوچکي راه دارد، که اين راهرو از يک طرف به کوچه و از طرف ديگر به راه پله اي که به طبقه بالا مي رود راه دارد.

طبقه بالا به صورت سالن بزرگ است که از بناهاي دوره صفويه است  در اواخر دوره قاجاريه، يک ايوان کوچک به آن اضافه شده است. روي در غربي مسجد پرزله تاريخ 1058ه.ق حک شده است که هم زمان با شاه اسماعيل صفوي است .

مسجد حاجتگاه:
 اين مسجد در محله زيارتگاه در کنار قبرستان قديمي قرار دارد و تاريخ ساخت آن را 400 سال پيش عنوان مي کنند. نماي اين مسجد آجري با دريچه ها و پنجره هاي مشبک هلالي است.

يک مسجد قديمي که در حال حاضر به انباري تبديل شده به اين مسجد متصل است. در طبقه بالاي مسجد نيز اتاقي قرار دارد که محل دفن موقت مرده هاي اربابان بوده است. جلوي مسجد، تخت گاهي معروف  به " تخت مزگه " قرار دارد که گفته مي شود ماشاالله خان سردار آن را ساخته است. در مسجد نيز در سال 953ه.ق هم زمان با سلطنت شاه طهماسب اول ساخته شده است. مردم ابيانه باور دارند که اين مسجد حاجت و نيازشان را برآورده مي کند و در اين مورد داستاني از کولي که کودک بيمارش را به پاي ستون اين مسجد مي آورد و کودک، سلامتي خود را باز مي يابد نقل مي کنند.

 مسجد يوسمون:

اين مسجد دو طبقه در محله يوسمون قرار دارد و زمان ساخت آن را 700 سال پيش ذکر مي کنند. " شده " يا علم متعلق به محله يوسمون در طبقه بالاي اين مسجد نگه داري مي شود. خانواده هاي يوسموني هنگام روضه خواني در اين مسجد مکان هاي به خصوصي داشته اند که به صورت موروثي تعيين شده است.

حمام های ابیانه

ابیانه

ابيانه دو حمام در دو محله بالا و پايين دارد که در حال حاضر حمام محله پايين ( هرده ) خراب شده و همه اهالي از حمام محله بالاي ده استفاده مي کنند. در گذشته حمام و سلماني محله بالا و پايين ده جدا بوده است، خانم بي بي کاشي، يکي از اهالي محله هرده که از 25 سال پيش حمامي ده بوده، در حال حاضر نيز به اين کار مشغول است. نگه داري و تعميرات حمام از محل هزينه عمومي ده است. هزينه حمام براي هر نفر ابيانه اي يک تومان بوده ولي افراد غريبه پول بيشتري مي پرداختند. زنان معمولاٌ براي حمامي يک قرص نان مي بردند، پسران نيز تا قبل از ازدواج  مي توانستند مزد حمامي را نپردازند. در حال حاضر در قسمت ورودي حمام صندوقي گذاشته شده است که پول حمام را در آن مي گذارند. به گفته اهالي، ابيانه مدت زيادي است که حمام دوش دارد. گفتني است که سوخت حمام در گذشته گون بوده است.

آسیاب های ابیانه

ابیانه

آسياب كه نام ديگر آن طاحونه مي‌باشد، در نقاط مختلف جهان به صورتهاي متفاوتي وجود دارد و براي آرد كردن گندم و غلات ديگر جهت نان پختن و مصارف مختلف از آن استفاده مي‌شود.

ريشة اين كلمة «آسِ» مي‌باشد كه اگر با آب بچرخد آن را آسياب (آس + آب) مي‌گويند و بدين قياس چنانچه با باد بچرخد بايد به آن «آسِ باد» گفته شود. نوع دستي آن در منازل، با قطع كوچكتر وجود دارد دو سنگ مسطح است كه بر روي هم قرار مي‌گيرند. دسته‌اي به سنگ رويين متّصل است كه با دست چرخانده مي‌شوند و نام اين نوع آسياب، دستاس (دست + آس) است كه بدان «آردچي» و «آرچي» نيز مي‌گويند. با اينهمه، جز در مورد اخير، اين وسيله با هر چه بچرخد، آن را آسياب مي‌گويند.

مرد بايد كه در كشاكش دهر سنگ زيرين آسيا باشد

در قديم هر كس وارد اين كارخانه‌ها يا به قولي آسيابها مي‌شد، آردهاي معلق در فضا به سر و رويش مي‌نشست و گردآلود مي‌شد كه به خصوص موهاي سياه او سپيد مي‌گشت و مَثَل معروف «ما اين موها را در آسياب سفيد نكرده‌ايم» از آنجا ناشي شده است. همچنين مردم كيسه‌هاي گندم را براي آرد كردن به آسياب مي‌بردند، كه معمولاً گندمهاي مردم به خصوص گندمهاي نامرغوب و مرغوب، با هم مخلوط مي‌شد و گاهي آردهاي خوب نصيب كسي مي‌شد كه گندم نامرغوب تحويل داده بود و به عكس. در اينجا صاحبان گندم اعتراض مي‌كردند و آسيابان هميشه جوابي آماده داشت و مي‌گفت: «اشتباه شده است.» كه مَثَل معروف «اشتباه را آسيابان مي‌كند» نيز از همين جا پديد آمده است.

روستاي ابيانه داراي سه آسياب بوده است که در حال حاضر يکي از آنها قابل استفاده است. اين سه آسياب در مسير رودخانه " داريون " در سمت غرب روستا قرار دارند که عبارتند از " آره هره " ، " آره ميون " و " آره داريون " در گذشته اين آسياب ها را به آسيابان مورد اعتماد مردم اجاره مي دادند.

محله های ابیانه

ابیانه

ابيانه در حال حاظر داراي 4 محله ميباشد :

   1- محله پائين ده ( هرده )
   2- محله يسمان ( يسمون )
   3- محله پل (پاله )
  4- محله زيارتگاه يا پنجعلي : که محل نو ساز ابيانه ميباشد و اکثر ساختمان هاي آن جديدا ساخته شده و جزء بافت با ارزش ميراثي محسوب نمي شود .

تاسوعا و عاشوراي حسيني در ابيانه

ابیانه

مراسم شدّه برداري :

پس از گذاشتن نخل ، مراسم شدّه از محل يسمان آغاز مي شود که اهالي با برداشتن علامتي فلزي که سر آن حالت فنري دارد و به صورت خميده بر پايه چوبي متصل است ، بر روي نوک آن پارچه ابريشمي و بدنه آن از پارچه نفيسي استفاده مي شود . اين مراسم در مکانهايي مشخص برده شده و دوباره به محل خود باز مي گردند .

دسته زنجير زني :

 اين دسته به همت جوانان پايين ده بعد از گذاشتن نخل پايين و مقداري استراحت آماده مي شود .

در ابتدا با آوردن طبل و سنج و دستگاه صوتي به بيرون و در همان جلوي نخل شروع به زدن و خواندن مي کنند تا اهالي براي شروع مراسم جمع شوند ، سپس دسته اي بسيار با شکوه که در ابتداي صف جوانان با ريتم خاصي مشغول به زنجير زدن مي شوند و جهت فاتحه خواني به جلوي خانه عزاداران مي روند . امسال حدود 30 نفر از اهالي به سوي پروردگار رفتند ، خانواده هاي آنان با پخش نذري و خيرات از اهالي پذيرايي مي کردند .

پس از فاتحه خواني در تمامي روستا دسته به سمت زيارت باز مي گردد .

در داخل زيارت جوانان با ريتم خاصي در جروبروي هم استاده و مشغول زنجير زني مي باشند که با مديحه سرايي و نوحه خواني مداحان پايين ده اين مراسم با زيبايي هر چه تمام تر به پايان مي رسد و مردم بعد از استراحتي شام را که توسط باني آن شب آماده شده است در حسينيه پايين ده صرف مي کنند .

مراسم دسته زنجير زني :

 اين مراسم هم مانند روز تاسوعاي حسيني در ابيانه اجرا مي شود ، در اين مراسم بازهم جوانان محله پايين ده در ابتداي صف با ريتم خاص خود مشغول زنجير زدن و در ادامه دسته اهالي که پا به سن گذاشته اند و سپس کودکان و در انتهاي دسته بانوان با لباسهاي محلي خود که جلوه بسيار زيبايي به دسته مي دهند ، در حرکت هستند .

پس از گردش در روستا  دسته مجدداً به زيارت باز مي گردد و در بين راه شايد دو دسته بالا و پايين ده به هم بر خورد کنند و در اين زمان طبق رسم و سنت در يک از دسته ها صداي خود را بلندتر مي کنند و حس غرور خود را بالاتر مي برند سپس يک دسته اجازه عبور به دسته ديگر مي دهد . در زيارت که محل اتمام کار دسته پايين ده مي باشد ، بانوان در شبستان ها ايستاده و جوانان و زنجير زنان در اطراف حوض جمع شده و دقايقي را در زيارت مشغول زنجير زدن و نوحه خواني مي شوند ، سپس بعد از انجام مراسم اهالي خود را براي صرف شام در حسينيه پايين ده آماده مي کنند .

 مراسم شام غريبان :

اين مراسم بعد از صرف شام با جمع شدن اهالي آغاز مي شود . امسال هم اين مراسم به همت اهالي يوسمان از مسجد يوسمان شروع شد و در کوچه هاي ابيانه ادامه داشت . دو گروه از عزاداران به صورت حلقه اي جدا از هم در حال حرکت هستند و افراد سالخورده و بانوان در انتهاي دسته ، عزاداران را همراهي مي کنند . اين دسته با ورود به زيارت کار خود را ادامه مي دهند . همچنين در زيارت بسياري از اهالي براي حاجات خود شمعي روشن مي کنند . بعد از انجام مراسم در زيارت ، دسته باز به سمت مسجد يوسمان به حرکت مي افتد .

 دسته بني اسد :

اين دسته در صبح روز بعد از عاشورا به همت اهالي يوسمان به پا مي شود ، که در سالهاي اخير با امکانات و تجهيزات بيشتري از قبيل شتر ، اسب و نمايشي کوچک از صحنه کربلا بعد از شهادت امام حسين (ع) ، اجرا مي شود ، اين دسته در تمام مناطق اصلي روستا گردش مي کند و سپس به زيارت آمده و دقايقي را در آنجا نوحه و مرثيه خواني مي کنند و سپس دسته بني اسد به مسجد يوسمان باز مي گردد .

عاشورا در ابیانه

ابیانه

مراسم هاي مخصوص روز عاشورا که اصطلاحاً به آن روز قتل هم مي گويند به اين ترتيب شروع مي شود :

 طلوع :

اين مراسم در اوايل سپيده دم روز عاشورا در ابيانه اجرا مي شود . مراسم طلوع در محله پايين به همت آقاي حميد دهقاني ابيانه اجرا مي شود . اين مراسم که يک مراسم سنتي و قديمي است با اشعاري زيبا در تاريکي شب و قبل از طلوع آفتاب اجرا مي شود و اهالي به همراه هم در سراسر ابيانه به گردش مي ايند و در ايستگاههاي جهت رفع خستگي ايستاده و در آنجا با نذورات پذيرايي مي شوند و سپس به راه خود ادامه مي دهند . اين مراسم از زيارت شروع شده و در انتها اهالي به زيارت بر مي گردند و سپس در حسينيه ابيانه با پذيرايي از آنها مانند آش نذري و يا شير گرم اين مراسم به اتمام مي رسد .

                      طلوع صبح شهادت رسيد واويلا          عزاي آل محمد رسيد واويلا

 مراسم نخل در روز عاشورا :

در اين روز مانند روز تاسوعا ، مردم دو محل پل و يسمان متفقاً براي برداشتن نخل ، جلوي حسينيه جمع مي شوند ، و مردم محله پايين نيز در جلوي نخل محله خود اجتماع مي کنند . پارچه نخل در اين روز برعکس روز تاسوعا که پارچه قرمز دارد ، به رنگ مشکي مي باشد . گردش دادن نخل بر خلاف روز قبل جريان مفصلي دارد و چون از حسينيه خارج مي شود ، بر عکس روز تاسوعا که در هيچ مکاني تا چشمه توقف ندارد ، در مکانهايي مشخص به زمين مي گذارند . در اين زمان ساکنين خانه هاي اطراف اين محل ها ، نذرهايي دارند که به صورت سنتي و در راه گذشتگان خانواده بايستي در اين روز به پاي نخل بياورند و در اين ايستگاه ها آقاي تقي پور ابيانه به رسم گذشته از تمامي اهالي که در آن محل فوت شده اند يادي کرده و فاتحه اي براي آنان مي خوانند ،  سپس مانند روز عاشورا نخل به چشمه برده مي شود و بعد از صرف نهار و مقداري استراحت دوباره نخل از شيب تند دامنه کوه به بالا آورده و در محل هايي مشخص به زمين گذاشته مي شوند و بازهم فاتحه اي در آن محل ها خوانده شده و سپس نخل به حسينيه و محل خود باز مي گردد . در اين هنگام باباي نخل لباس نخل را از تن درآورده و آنها را به صورت منظم در مکاني قرار مي دهند تا سال بعد نيز از آنها استفاده کنند .

تاسوعا در ابیانه

ابیانه

مراسم هاي مخصوص روز تاسوعا که اصطلاحاً به آن روزعباسعلي هم مي گويند به اين ترتيب شروع مي شود :


مراسم ذاکري :

در شب تاسوعاي حسيني با همت اهالي در مسجد يسمان مراسم ذاکري اجرا مي شود ، که صداي آن سکوت ابيانه را در هم مي شکند و ابيانه را براي تاسوعاي حسيني آماده مي کند .

مراسم جغجغه زني :

اين مراسم در صبح روز تاسوعا از مسجد يسمان شروع مي شود که مخصوص ابيانه است و مناطقي از پيش تعيين شده ، به همراه دسته اي بزرگ از تمامي اهالي ابيانه که همه آنها دو تکه چوب به دست دارند و با زدن آنها با ريتم خاصي به هم صداي زيبايي را ايجاد مي کنند . همچنين به دنباله اين دسته بانوان ابيانه با لباسهاي زيبا و رنگي خود دسته را همراهي مي کنند . دسته به سمت زيارت امامزادگان مي آيند و دقايقي را در اطراف حوض جمع شده و اين مراسم را انجام مي دهند ، و سپس دوباره دسته به محل خود يعني مسجد يسمان باز مي گردد .

 مراسم پرسه :

اين مراسم بعد از اتمام مراسم جغجغه زني انجام مي شود . اين مراسم در محله پايين با علامتي به نام قاسم عروسي مي باشد ، انجام مي شود و پس از دور زدن کوتاهي در محله به جاي اوليه خود و روبروي نخل باز مي گردد .

در ابيانه دو نخل وجود دارد . يکي در محله پايين (هِردَه) و ديگري در محله بالا (پَل) که بين مردم پل و يسمان مشترک است .

در روز تاسوعا شخصي که از قديم معروف به بابا نخل است ، نخل را به قول معروف لباس بر تن کرده و براي اهالي آماده مي کنند ، قبل از اذان ظهر نخل پايين ده به محله چشمه که در سراريزي با شيب نسبتاً تند مي باشد ، حمل  مي شود و بعد از گذاشتن نخل ، توسط باني هايي چشمه غذايي که تدارک ديده شده است بين عموم پخش مي گردد ، و مدتي نيز در آنجا مي مانند تا اهالي نفسي تازه کنند . سپس به کمک طناب و با دست به دست هم گرفتن يکديگر نخل را از شيب بسيار تندي که دامنه کوه مي باشد و با لطف و کمک امام حسين (ع) نخل به بالا منتقل شده و بدون توقف در مکاني به محل خود باز مي گردد .  در روز تاسوعا نخل با پارچه اي قرمز رنگ مزين مي شود .

در شب تاسوعا وعاشورا شام توسط افرادي که بر روي نخل نشسته اند ، در حسينيه ها صرف مي شود .

هویت اجتماعی ابیانه ای ها

ابیانه

گروه ها، منزلت ها، رده ها و خصوصياتي که افراد ا ز نظر اجتماعي خودشان را متعلق به آن ها تشخيص مي دهند، هويت اجتماعي آن افراد را تشکيل مي دهد و اين هويت از تمايلات و خصوصيات فردي مجزا است.

- آنها عنوان مي کنند که ابيانه اي از خود آگاهي اجتماعي بالايي برخوردار است. مردم ابيانه سعي دارند با حفط آداب و رسوم ويژه خود، تداوم فرهنگي هويت ويژه و برجسته خود را تضمين کنند. مهم ترين اين آداب و رسوم، پوشيدن لباس سنتي، برگزاري مراسم عزاداري ماه محرم، مراسم نوروز و چهارشنبه سوري است.

- ابيانه اي عنوان مي کند که ابيانه و ابيانه اي در منطقه نمونه است و دلايل زير را براي نمونه بودي آن ذکر مي کند:

 - ميزان سواد و تحصيل در ابيانه بالا بوده و از قديم الايام مکتب خانه وجود داشته است و بيست سال پيش علاوه بر مدرسه ابتدايي، مدرسه راهنمايي و دبيرستان به صورت مختلط داشته است.

 - تذکر ديگري که در اين موضوع داده مي شود، وجود امضا به تعداد زياد به جاي اثر انگشت در انتخابات روستا است.

 - ابيانه از امکانات رفاهي چون برق، آب لوله کشي، حمام به صورت دوش، خيلي زودتر از نقاط ديگر منطقه برخوردار شده است.

- ابيانه داراي قدمت تاريخي زياد است ( آن را مربوط به دوره ساساني مي دانند ) و از سبک معماري بي نظيري برخوردار است، به همين دليل در طول يک سال گردشگران زيادي از ابيانه بازديد مي کنند.

- ابيانه از آب وهوا و موقعيت طبيعي ويژه اي برخوردار است و در گذشته از ييلاقات شاهان صفوي بوده است.

- ميزان مواليد در ابيانه پايين است و حتي از بسياري از شهرهاي ايران نيز کمتر است.

- در گذشته تمام روستاهاي منطقه زير نظر کدخداي ابيانه اداره مي شده است.

- تفکر ابيانه اي طوري است که آثار تاريخي را خراب نمي کند بلکه آن را حفظ مي کند.

- ابيانه در عصر خود داراي سيستم تقسيم آب خاص و بي نظيري در منطقه بوده است.

قلعه های ابیانه

قلعه ابیانه

ابيانه سه قلعه دارد که عبارتند از :

1- پال همونه يا تخت هامان که در جنوب غربي ابيانه قرار دارد و متعلق به محله بالا و يوسمون است. اين قلعه حدود 200 سال پيش ساخته شده است. و سند ساخت آن نيز وجود دارد. در اين سند سهم افراد در ساخت قلعه مشخص شده است.

2- هرده که در شمال شرقي روستا قرار دارد و به محله هرده تعلق دارد.

3- پاله که در شمال غربي روستا قرار دارد و به محله پل تعلق دارد. اين قلعه ها مربوط به دوره هاي ياغيگري بوده که مردم براي حفظ امنيت خود در مقابل ياغي هاي محلي ساخته اند و در آن به نوبت کشيک مي داده اند.

تاریخچه روستای كمجان

كمجان

روستاي کمجان بر اساس شجره نامه امامزاده ايوب که مقبره آن در وسط روستا قرار دارد دولت آباد نام داشته که به علت جنگي که بين اهالي روستا به حمايت از امامزاده ايوب و دشمنان ان امامزاده در ميگيرد به کمجان معروف مي شود.
دليل اين مسئله آن است که پس از شهادت آن بزرگوار و بدليل شهادت همه مردان اين روستا در حمايت از امام چون کسي وجود نداشته که جنازه ها را دفن کند ، دشمنان از زن ها و بچه ها که باقي مانده بودند مي پرسند چرا جنازه هايتان را دفن نمي کنيد.در جواب ميگويند:کو جان که جنازه هاي شهدا را دفن کنيم ! مگر جاني مانده؟ و از آن پس اين روستا به کمجان معروف شد (برگرفته شده از شجره نامه امامزاده ايوب)
جمعيت روستا در قديم به 200 تا 350 خانوار مي رسيد اما اکنون به دلايل مختلف ساکنين ترک ديار کردند و در شهرها ساکن شده اند و هم اکنون 100 خانوار در تابستان و 50 خانوار در زمستان جمعيت دارد.
اقتصاد مردم اين روستا از طريق کشاورزي تامين مي شده زيرا باغات ومزارع حاصل خيزي دارد و در قديم پارچه بافي نيز مي کرده اند و تا سالها قبل آثار کارگاهها در تمام منارل موجود بود.موضوعي که بسيار حائز اهميت است ،اين است که در قديم مردم اين روستا فلز استخراج مي کرده اند که سرباره اي حاصل از ذوب فلز در مزرعه کروند و تا تنگه اي به نام پيناوند پراکنده است.
علاقه مندان مي توانند با مراجعه به روستا به دشت کروند رفته و در منطقه اي به نام پل روماسوم که محل ذوب فلز بوده است را مشاهده نمايند.
در اين روستا منطقه اي وجود دارد به نام دره پيناوند که از مطالبي که سينه به سينه نقل شده است گويا روستا ابتدا در آنجا قرار داشته و داستانهاي زيادي در زمينه مدفون بودن گنج در آن دره و آثار زندگي که تا سالها قبل لوله هاي سفالي که براي آب از آنها استفاده مي شده قابل رويت بود که بر اثر جاري شدن سيل اکنون آثاري وجود ندارد.
در کنار اين دره بر روي تخته سنگي صاف و سياه شعارهاي اسلامي با علامت ستاره داوود حک گرديده و به گفته ريش سفيدان سنگ نوشته ديگري وجود داشته که سيل آنرا با خود برده است و آدرس محل دفن گنج را مي داده، به اين مضمون:(ننن لانه ، لون لانه ، لا در بن تنگه گنج خاکه) يعني اين دره نه آن دره نه دره دربن تنگه گنج خاکه!

آب و هوا و موقعيت طبيعي هنجن

هنجن روستا

"هنجن" در گويش رايج روستا از واژه ي "هنجيدن" به معني "آب از چاه كشيدن" يا "آب را فراگير كردن" گرفته شده است. بنابراين مي توان معناي "هنجن" را به جايي تعبير كرد كه آب از زمين مي جوشد، چنان كه در دو سوي روستاي هنجن دو رودخانه ي "برزرود" و "چيمه رود" جاري مي باشد.روستاي "هنجن" داراي آب و هواي معتدل و خشك است و رودخانه ي "برزرود" از شمال آن و رودخانه ي "چيمه رود" از ميان روستا مي گذرد. كوه "لاوزه" در جنوب و كوه "برزقو" در غرب روستا قرار دارد.
   
برزرود كه مهمترين رودخانه در حومه شهرستان نطنز است از كوه كلاه برفي در باختر آبادي ابيانه سرچشمه مي گيرد و پس از آبياري آبادي هاي ابيانه ، طره ، كمجان ، يارند و هنجن با نام رود هنجن امتداد مسير مي دهند و در بخش خاوري نطنز به زمينهاي اطراف بادرود منتهي مي شود. در فرهنگ جغرافيائي آبادي هاي ايران آمده است هنجن دهي است از بخش هاي شهرستان نطنز كه 9 رشته قنات در آن جاري است. روستاي هنجن داراي محله هاي مختلفي است از قبيل "محله بالا" ، "محله پايين"،  عصارخانه"، "درب گنبد"، "سينه ختا"، "سرگريه" وزمين هاي كشاورزي باغ هايي با نام هاي "مايرون"، "باغ هنجن"، برخوان"، "واجنان"، "بالامير"، "مزرعه سنجيته"، "گل پل" و "سنگ سفيد" مي باشد. اين روستا داراي يك چشمه آب به نام چشمه "گلستان" مي باشد، چشمه "گلستان" از جنوب غربي روستا در محلي به نام "مزرعه بيشه" سرچشمه مي گيرد.

 حيات وحش منطقه حكايت از وجود گونه هايي از حيوانات شامل گرگ، روباه، شغال، خرگوش، بزكوهي، گرازوحشي و انواع پرندگان است.


مردم شناسي هنجن

هنجن روستا

طبق آمارگيري سال 1385 كشور، در حال حاضر روستا داراي 331 نفر جمعيت مي باشد.

 در محله هاي بالاوپائين سكونت دارند ، مردمش شيعه مذهب و زبانشان فارسي و محلي است،شغل عمومي اهالي روستا كشاورزي، دامداري و باغداري مي باشد و عمده محصولات كشاورزي اين روستا شامل گندم، جو ، پنبه ، ذرت ،زردآلو، سيب ،انار ، انجير ، خرمالو و به انگور و آلوچه است كه انجير آن از مرغوبيت خاصي برخوردار است.

در طول جنگ تحميلي، تعدادي ازجوانان اين روستا در راه پاسداري از وطن و انقلاب به شهادت رسيدند كه اسامي آنان به شرح ذيل مي باشد: شهيد سيداسماعيل موسوي، شهيد عباس شفيعي، شهيد مرتضي ابراهيم ولوجردي، برادران شهيد حميدرضا و عليرضاايران دوست، شهيد اكبر ولوجردي، شهيد فرج اله طاهري، شهيد حجت اله شيخ زاده، شهيد مرتضي شيخيان،شهيد حسن ربيعي، شهيد حميد جمالي، شهيد محمد زيدهنجني.

اهالي روستاي هنجن در اقدامي خودجوش با همكاري يكديگر يك شركت توليد محصولات كشاورزي به نام "شركت زراعي هنجن" تاسيس كرده اند، كه توسط يك رشته قنات به نام قنات "كهق" آبياري مي شود و انواع محصولات كشاورزي و باغي را توليد مي كند. در ضمن افراد خيري  هم درعمران و آباداني روستا کوشش وتلاش فراواني انجام داده اند.


آثار تاريخي روستاي هنجن

قلعه هنجن

1-  امامزاده داوود
 
 آرامگاه امامزاده داود شامل دو حياط جداگانه با سه ورودي است. ورودي سمت قبله كه ورودي اصلي محسوب مي شود،به يك هشتي با طاق ضربي آجري اتصال داشته است واين هشتي به سه پله به دالاني شمالي جنوبي كه مشرف به حياط نخستين است متصل باشد وبا راهروئي كوتاه به ايواني بزرگ داراي سقف بلنداز نوع طاق ضربي آجري اتصال دارد ،در سمت ديگرايوان راهرو ودالان قرينه سازي شده ،اين ايوان كه روبه روي حياط نخستين است ،رواق در پشت ديوار شمالي آن قرار دارد .در قسمت بالاي ديوار اين ايوان سه پنجره چوبي مشبك بزرگ در سه طرف نصب شده است.ودر زير اين پنجره ها اشعاري به خط نستعليق طغرايي به رنگ سفيددرزمينه قرمزگچ بري شده كه درسه طرف ايوان ادامه دارد،ديده مي شود.روبروي اين ايوان و دالانهاي طرفين آن حياطي است كه در سطحي پايين قرار دارد و در اين حياط حوض آب و درخت چنار كهنسالي وجود دارد . ايوان به فضاي محصور ديگري منتهي مي شود كه آن نيز به منزله ايوان بزرگي است كه در جنوب آن حياطي ديگر، در سطحي پائينتر قرار گرفته است ورودي رواق در سمت قبله اين تراس قرار دارد ورودي شمالي و شرقي  رواق به اين ايوان ارتباط دارد . رواق داراي سقف آجري از نوع طاق ضربي با مقرنس هاي گچي ساده است به استثناي ديوار سمت جنوب شرقي كه داراي پوشش كاشي گل و بوته دار قديمي است. بقيه ديوار هاي اطراف رواق تا بلندي 80 سانتيمتر با كاشي هاي ساده آبي چهارگوش و سپس با اندود گچ پوشش داده شده است كه در گوشه هاي چهار سمت آن نقاشي هاي گل و بوته ديده مي شود. اقدامات اوليه جهت ثبت اين بنا صورت گرفته ولي شماره ثبتي آن در دسترس نمي باشد.

2.  امامزاده زينب خاتون

آرامگاه ديگري درميان روستاي هنجن قرار داردكه به امامزاده خاتون دختر موسي بن جعفرمشهور است.درگوشه اي از فضاي كوچك جلوآرمگاه تقريباً محاذي درورودي چناري كهنسال قرار دارد كه تقريباً بيشتر فضاي فوقاني محوطه مذكوررااشغال كرده است.نماي خارجي آرامگاه از ايواني با سقفي بلند وچهار صفه زيرورو در كنار آن تشكيل شده است كه صفه هاي زيرين داراي طاق ضربي است وصفه هاي رويي با تير وتخته مسقف شده است.ايوان مذكور كه ورودي آرامگاه نيز به شمار مي آيد سقف آن از مقرنس هاي گچي ونقاشي پوشيده شده است .پوشش گچي سه جبهه اين ايوان محاذبي بالاي در ورودي آرامگاه را اشعاري باخط نستعليق طغرايي به رنگ قرمز آرايش داده شده است. اين بنا تاكنون به ثبت آثار تاريخي نرسيده است .

3.  قلعه هنجن

قلعه هنجن برفراز تپه اي مشرف برروستا وكشتزارهاي پيرامون آن بنا شده است.طول آن شرقي وغربي ومساحت تقريبي آن در حدود 2600 مترمربع (40×65 متر) مي باشد

در اين قلعه مجموعه اي از گونه ها شامل يك اتاق وجود دارد كه به دليل تراكم زياد در 3 يا 4 طبقه ساخته شده. راه حل هاي به كار گرفته شده براي جبران اختلاف سطح در اين قلعه بسيار جالب مي باشد. تعداد اتاقهاي آن بالغ بر يكصد باب بوده كه طبقات رويي به رور زمان خراب و غير قابل استفاده شده اند. بخش شمال غربي قلعه كه تقريباً سالمتر به جاي مانده است درسالهاي 1300 شمسي به بعد ايجاد شده است . اين قلعه حكايت از دوره هاي ناامني در تاريخ منطقه دارد و مردم روستا در دوران حمله مغول و پس از آن حمله افغان ها به ايران و در هنگام حمله آنان به روستا در اين قلعه پنهان مي شدند و گاه مجبور بودند مدت هاي طولاني را در اين قلعه سپري كنند، بنابراين هر خانواده علاوه بر خانه ي خود در روستا، اتاق يا اتاق هايي نيز در داخل قلعه داشتند و بعضي از روستاييان هنوز هم از اتاق هاي قلعه براي نگهداري از محصولات خود استفاده مي كنند. قدمت اين بناي تاريخي مربوط به دوره سلجوقيان به بعد بوده كه در تاريخ 25/12/79 به شماره  3479  به ثبت آثار تاريخي رسيده است.كه بعد از سه راهي در امتداد جاده ابيانه وجود دارد.

4.  مسجدجامع هنجن

ورودي مسجد جامع به دالان كوچكي كه سمت راست آن ، آبدار خانه وسمت چپ آن تختگاهي است وسپس به شبستان پايان مي گيرد . شبستان كه از فضاي نسبتا وسيعي برخوردار است سقف آن داراي پوشش تير و تخته است و در فواصل مختلف ستون هاي تير چوبي به عنوان حائل نصب شده است. روشنائي شبستان از چهار پنجره نورگير كه به سمت حياط در سالهاي اخير ساخته شده است تامين مي شود. در قسمتهاي بالاي لنگه درهاي چوبي ورودي جمله «هوالوهاب عمل حسن درويش سنه 1342 بسعي و اهتمام ميرزا محمد خان » ديده مي شود.


امامزاده بی بی زینب خاتون هنجن

روستای هنجن

در ميان روستاي هنجن آرامگاهي قرار گرفته است که به امامزاده بي بي زينب خاتون مشهور است. اين امامزاده دختر امام موسي بن جعفر مي باشد . در فضاي جلوي درورودي آرامگاه ، درخت چنار کهنسالي قرار دارد که محوطه گسترده اي را اشغال کرده است . قطر اين درخت تقريبأ2.5 مترو پيرامون آن تقريبأ 7.5 متر ميباشد. عمر اين چنار قديمي با در نظر گرفتن اينکه هم سن و سال دين اسلام است حدودا ً1200 سال مي باشد .از قدمت اين امامزاده اثر مکتوبي در دسترس نيست اما با در نظر گرفتن وجود اين چنار قديمي و کهنسال مي توان قدمت آن را حدوداً به همان 1000 تا 1200 سال تخمين زد . اين آرامگاه از چهار ايوان بالا وپائين تشکيل شده که ايوانهاي پائيني داراي طاق ضربي وايوانهاي بالايي با تيرو تخته مسقف شده اند وجلوي اين ايوانها با نرده هاي چوبي مشبک مسدود شده است. بالاي درب ورودي آرامگاه با اشعاري به خط نستعليق وبا رنگ قرمز آرايش شده و طاق بالاي سردرِ آرامگاه با نقاشي هاي ساده که بگفته عده اي از آثار مرحوم کمال الملک مي باشد و همچنين اشعار گچبري شده از محتشم تزئين گرديده است. ضريح امامزاده از جنس چوب وبصورت مشبک ساخته شده بود ، اما اين ضريح قديمي در تاريخ  1387.7.10 شمسي مصادف با عيد سعيد فطر (1 شوال 1429 قمري )تعويض گرديده است .

مردم روستا هر ساله نماز عيد فطر را در صحن امامزاده داوود برگزار مي کردند ، ولي امسال اين مراسم استثناًء در صحن امامزاده بي بي زينب خاتون برگزار گرديد. همزمان با ورود ضريح که بصورت قطعات جدا گانه اي بود مردم روستا به پيشواز ضريح آمدند و باسلام وصلوات (چاوشي) و دادن قرباني از آن استقبال کردند. کتيبه هاي ضريح از جنس نقره مي باشد که بر روي آن آياتي از قرآن کريم حکاکي شده است، چهارچوب بدنه آن از سه لايه تشکيل شده که لايه دروني از جنس آهن ولايه مياني از جنس چوب ولايه بيروني از جنس استيل مي باشد ، زير کتيبه هاي ضريح اسامي چهارده معصوم برروي دايره هايي از جنس نقره حکاکي شده است. هزينه ساخت ضريح توسط اهالي و خيرين روستا جمع آوري گرديد وکار نصب آن توسط دو نفراز سازندگان ضريح که از تهران آمده بودند و هيئت امناي امامزاده به مدت 3 روز به طول انجاميد و در صبحگاه روز  12/7/1387 مراسم پرده برداري و روضه خواني برگزار شد و اکثر اهالي روستا براي ديدن ضريح جديد در اين مکان گردهم آمدند.

قلعه قديمي هنجن

قلعه هنجن

قلعه هنجن به صورت دژي استواربر روي تپّه اي که از يک سو به خود روستا و از سوي ديگر بر باغها وکشتزارهاي اطراف آن مشرف است قرار داردو مساحت آن تقريباً بالغ بر 2600 متر مربع مي باشد . معماري اين بنا به دوره صفويه وقاجار يه نسبت داده شده است.ولي عده اي قدمت خود اين بنا را دوراني پيش از اين دودوره بيان نموده اند . درب ورودي اين قلعه قديمي ، چوبي با روکش آهني مي باشد که اين روکش هاي به وسيله ميخهاي بزرگ ضخيم بر روي اين درب نصب شده و به علّت بيشتر بودن طول ميخها نسبت به ضخامت درب ، بعد از نصب شدن اين روکش هاي آهني اضافه ميخها را در پشت درب خم مي کردند تا دشمن نتواند با برداشتن اين روکش ها ي آهني به داخل قلعه نفوذ کند . تعداد طبقات اين قلعه قديمي و کهنه با در نظر گرفتن زير زمين آن به 3تا 4 طبقه ميرسد که طبقات رويي آن بر اثر گذشت زمان تخريب شده و از بين رفته است                                                                                             

معماري داخل بعضي از اتاقها ي اين بنا نيز به دوران صفويه نسبت داده شده و از سنگ وخشت ساخته شده است . نکته اي که در اينجا قابل ذکر است اين مي باشد که اين خشتها با آب دير شسته مي شوند و اين خصوصيت بخاطر اين است که شنهاي درشت همانند سنگريزه با گل رس در زير نور آفتاب پخته شده وجدا کردن اين خشتها به آساني امکان پذير نمي باشد . سقف بعضي از اتاقها به صورت خشتهاي ضربي و برخي چوبي بوده است . اتاقهاي اين بنا داراي دو نوع درب مي باشد ، يک نوع درب اتاقهايي است که در همکف و زير زمين قرار دارند که اين درب ها يک لنگه با قفلهاي چوبي به نام ((کُلون )) که همان پشتبند درب مي باشد ساخته شده است و نوع ديگر اين درب ها ،درب هايي است که در اتاقهاي طبقات فوقاني نصب شده است با اين خصوصيت که اين درب ها دو لنگه و داراي قفلهاي چوبي و آهني مي باشند . ارتفاع ديوارهاي قلعه تقريباً10متر است و مرتفع بودن اين ديوارها به اين دليل است که در هنگام جنگ دشمن نتواند به راحتي به داخل آن راه پيدا کند . لازم به ذکر است که در قسمت زيرين اين قلعه يک راه زير زميني يا با بياني ديگر تونلي حفر گرديده که طول آن حدوداً 250متر مي باشد که در اواسط ، راه به دو قسمت تقسيم مي شود که يک راه آن به سمت مکاني به نام ((کشوره))، (محلي در هنجن) وراه ديگر آن به سمت مکاني به نام ((بَرهُلِ))، (نام  گذري در کنار قلعه هنجن) کشده مي شود .( راه اول راه خروجي بوده است که از اين راه براي رساندن خبر ويا کسب اطلاعات از سوي دشمن استفاده مي کردند وراه دوم راهي راهي براي آوردن آب از مکاني به نام ((کومه بَرهُلِ)) براي اهالي روستا بوده است و سر چشمه اين آبها از آب قنات ((درب گنبد)) مي باشد ). بعد ها که امنيت در ده برقرار گرديد اين قلعه به انبار تبديل شد و قسمتهايي از آن براي نگهباني از قلعه شد . اما در زمان نا امني بيشتر به عنوان پناهگاهي براي اهالي روستا به کار مي رفت . مدت زماني است که اداره ميراث فرهنگي ،صنايع دستي و گردشگري شهرستان نطنز مشغول به مرمّت بازسازي اين قلعه تاريخي مي باشد وتا کنون حدود 5تا 8 درصد از اين بناي تاريخي مرمّت شده و در داخل قلعه نماي سنگي وديوار کاهگلي به کار رفته است


کوه کرکس نطنز، همدرد دماوند

كوه كركس

آنچه در ارتفاعات دماوند مي‌گذرد، درد مشترک ديگر قله‌هاي ايران زمين هم هست. قله‌هايي که هر يک عمري به درازاي تاريخ دارند و از زمان پيدايش انسان، در زندگي بشر منشا حيات بوده‌‌اند،‌اما امروز چنان مورد بي‌مهري قرار گرفته‌‌اند که حتي وحوش هم نمي‌توانند از اين موهبت طبيعي به عنوان جايگاهي مأمن استفاده کنند. قله‌هاي ايران و کوهستان‌‌هاي منتهي به آن در هر نقطه‌اي که باشند،‌نه فقط به عنوان بهترين پناهگاه حيات وحش عمل مي‌کنند،‌بلکه در توازن شرايط جوي و تلطيف هوا تاثير اساسي دارند و به همين دليل وجود برخي از ارتفاعات در مناطق خشک و نيمه خشک نعمتي است که همه بايد قدر آن را بدانند. يکي از اين قله‌ها،‌«کرکس» در نطنز است، قله‌اي که دامنه آن از شهر تاريخي نطنز آغاز مي‌شود و تا حاشيه کوير 10 تا 15 کيلومتر بيشتر فاصله ندارد.

ارتفاعات «کرکس» تنها منبع آب شهرستان نطنز به ويژه شهر وسيع بادرود است و به عنوان تنفسگاه اين منطقه عمل مي‌کند، اما صد حيف که غير از معدنکاران سنگ،‌ هيچ‌کس قدر اين نعمت گرانبهاي طبيعي را نمي‌داند!

اگر معدنکاران در ارتفاعات زيبا و پرطراوت دماوند در پي يافتن «پوکه» به تخريب طبيعت و محو حيات وحش پرداخته‌اند، اما «کرکس» بلند قامت ايران در سکوت صخره‌هاي ساکت خود،‌شاهد زخم‌هاي عميقي است که هر روز پيکرش را نحيف‌تر مي‌کند، «کرکس» پوکه ندارد،‌ اما بيش از دو دهه است که چوب سنگ‌هاي گرانيت منحصر بفرد خود را مي‌خورد.

سازمان حفاظت محيط زيست و اداره کل منابع طبيعي از سال‌هاي دور محدوده کرکس را حفاظت شده اعلام کرد‌ه‌اند،‌ اما جالب است بدانيد حتي يکي دو تابلو «منطقه حفاظت شده کرکس» هم که در حاشيه راه قديم نطنز قرار داشت چند سالي است که ديگر ديده نمي‌شود!

ولي اگر وضع به همين شکل ادامه يابد در آينده‌‌اي نه چندان دور ديگر کوهستان‌هاي کرکس نيازي به حفاظت نخواهد داشت، چرا که نه وحوشي مي‌تواند در آن ادامه حيات دهد که مورد طمع شکارچيان قرار بگيرد و نه درخت و بيشه‌اي که گردشگران و کوهنوردان را جذب خود کند.

واقعيت اين است که متوليان و سازمان‌هاي مرتبط با حفظ و حراست از اين کوهستان هر کدام مدعي هستند که کار خود را درست انجام مي‌دهند،‌ اما آنچه ديده مي‌شود با ادعاي آنان در تضاد است. براي ديدن حجم تخريب ارتفاعات نطنز، نيازي به بررسي دقيق و کار کارشناسي نيست. مي‌توانيد در کنار گذر نطنز با چشم غيرمسلح بسوي «کرکس» نگاه کنيد و سينه چاک چاک آن را که زير تازيانه و تيغ ماشين‌هاي غول‌پيکر قرار دارد، به خوبي ببينيد!

آيا وقت آن نرسيده است که سازمان‌هاي مسئول با بهر‌ه‌مندي از تشکل‌ها،‌انجمن‌ها و طرفداران محيط‌زيست به ويژه فدراسيون کوهنوردي اين معضل چند و چندين ساله را حل کنند و با تعامل و يافتن راه‌حلي منطقي، اين درد مشترک کوهساران ايران را درمان کنند؟



باغ و خانه های ابیانه تو را می خواند

ابیانه

شکوه چشم انداز معماري بومي و سرشار از زيبايي و دلنوازي روستاي ابيانه موجب شده است تا اين روستا کاملا سنتي در شمار مناطق گردشگري شهرت عالم گير پيدا کند.

ابيانه روستايي خوش منظر، زيبا، مصفا، خوش آب و هوا در فاصله 35 کيلومتري نطنز و 70 کيلومتري کاشان قرار دارد که سالانه خيل عظيمي از گردشگران و مسافران نوروزي را به دامان خود مي‌کشاند.

ابيانه از واژه ‘ويونا’ و يا ‘ويونه’به معناي بيدستان گرفته شده است و درگفتار فارسي به صورت ‘بيانه’ و ‘ ابيانه’ تحريف شده ولي در گويش محلي مردم ، کلمه اوليه خود را حفظ کرده است.

نوع گويش مردم ابيانه که ‘فرس’ يازبان پارسيان قديم مي‌باشد خودگواه ديگري بر قدمت تاريخي اين روستاست.

مساجد و کتيبه‌هاي زيبا، باغ‌هاي سبز و مصفا، کوچه‌هاي پيچ در پيچ، پنجره‌هاي مشبک، آتشکده و حتي نوع پوشش لباس مردم ابيانه حکايت از اصالت و تاريخ دور و دراز ايران اسلامي دارد.

منبر چوبي منبت کاري شده مسجد جامع ابيانه که در سال 466 هجري قمري ساخته شده است از جمله آثار تاريخي اين روستا بشمار مي‌رود.

آثاري ديگري که مي‌تواند قدمت روستا را مستدل نمايد وجود بقاياي چهار طاقي موسوم به آتشکده ‘هارپاک’ ، محراب چوبي مسجد ‘هرنگون’ و درهاي منقش با تاريخ 400 تا  500 هجري قمري است.

مهمترين بنا و اثر تاريخي اين روستا مسجد جامع آن است، مسجد قديمي ديگر ابيانه، مسجد ‘برزله’ داراي فضاي دلباز و دلنوازي است که روي در آن نوشته شده 701 هجري قمري که مربوط به دوره ايلخانان است.

مسجد ‘حاجتگاه’ از ديگر مساجد تاريخي روستاي ابيانه است که درکنارصخره‌اي در کوهستان ساخته شده و برروي در ورودي شبستان آن تاريخ 952 هجري قمري به‌چشم مي‌خورد.

زيارتگاه‌هاي شاهزادگان عيسي و يحيي از فرزندان حضرت امام موسي کاظم (ع) نيز در اين روستاي تاريخي از معماري بسيار زيبايي برخودار است.

برپايي آداب و رسوم کهن و ريشه‌دار به ويژه آيين خاص نخل گرداني در مراسم تاسوعا و عاشوراي حسيني نيز همه ساله خيل عظيمي از مردم کشور را براي ديدن به اين منطقه مي‌کشاند.

بيشتر خانه‌هاي مسکوني ابيانه اعم از کوچک و بزرگ برروي شالوده‌ معماري زمان ساساني که شامل چهار طبقه اتاق است، بنا شده است.

خانه‌هاي روستاي ابيانه بر روي دامنه شمالي دره و با شيب نسبتا تند و بر بستري از سنگ هاي رسوبي سبزرنگ واقع شده‌اند.
اين خانه‌ها از خاک سرخ منحصر به اين روستا و شيوه ساختماني خاص محلي و به صورت پلکاني و مسلط بر يکديگر ساخته شده‌اند.
بر بالاي ساختمان خانه‌ها، کوه سنگي زيبايي ديواره شمالي روستا را تشکيل داده است.

ساختمان اين ديواره سنگي و همگوني رنگ آن با ساختمان خانه‌ها نظر هر تازه واردي را به خود جلب مي‌کند.

شيوه اصلي معماري خانه‌ها مربوط به زمان ساسانيان است که نمونه آن در قصر فيروزآباد فارس که متعلق به سلاطين ساساني است، ديده مي‌شود.

مردم ابيانه لباس‌هاي سنتي خود را مي‌پوشند، نوع پوشش زنان ابيانه‌اي با شليته‌هاي کوتاه و گشاد و روسري‌هاي گلي رنگ و رنگ قرمز گلها در متن سفيد روسري، بسيار تماشايي است.

زنان اين روستا همچنين پيراهن بلندي از پارچه‌هاي گل دار و رنگارنگ تن مي‌کنند و مردان نيز با پوشيدن شلوار گشاد و دراز از پارچه سياه‌رنگ، هويت با ارزش روستاي خود را همواره پاس همواره داشته‌اند.

رييس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري وصنايع دستي نطنز گفت: سالانه حدود يک ميليون نفر گردشگر داخلي از آثار تاريخي و گردشگري‌ روستاي ابيانه ديدن مي کنند.

‘ احمد رضا قاسمي’ در گفت و گو با خبرنگار ايرنا، اظهار داشت: در طول سال نيز نزديک به 50 هزار نفر گردشگر خارجي از بافت و آثار و ابنيه قديمي ابيانه نيز ديدن مي کنند.

به گفته وي، روستا ابيانه جزو کهن‌ترين روستاهاي کشور بلحاظ معماري سنتي است که آثار و ابنيه تاريخي از دوران هخامنشيان تا قاجاريه را در خود جاي داده است.

شهرستان 45 هزار نفري نطنز با بيش حدود يک هزار و 200 اثر تاريخي و گردشگري در فاصله 130 کيلومتري اصفهان و 80  کيلومتري کاشان قرار دارد.